Khi vụ án có người không đứng tên nguyên đơn hay bị đơn nhưng quyền lợi, nghĩa vụ của họ bị ảnh hưởng bởi kết quả giải quyết, bị đơn có thể đề nghị toà đưa người đó vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 cho phép việc này theo đề nghị của đương sự, và toà cũng có thể tự đưa họ vào khi thấy cần.
Với bị đơn, đây không phải chuyện thủ tục khô khan. Nếu người cùng vay, người đồng sở hữu tài sản, người đang giữ tài sản tranh chấp không có mặt trong vụ án, bản án có thể khó thi hành, hoặc bạn phải gánh một mình nghĩa vụ đáng lẽ chia với người khác. Bài này đi qua những tình huống bị đơn nên đề nghị, cách viết đề nghị, và những gì xảy ra sau đó. Khái niệm chung về các loại đương sự đã có ở bài riêng; ở đây chỉ đi từ góc người bị kiện.
Những tình huống bị đơn nên nghĩ tới việc đưa thêm người
Người cùng vay, cùng ký hợp đồng. Ví dụ giả định: hai vợ chồng cùng ký giấy vay nhưng nguyên đơn chỉ kiện người vợ. Nếu khoản vay dùng cho nhu cầu chung của gia đình, nghĩa vụ trả có thể là nghĩa vụ chung. Đề nghị đưa người chồng vào giúp toà xem xét đầy đủ.
Tài sản tranh chấp thuộc sở hữu chung. Nguyên đơn đòi bạn giao một mảnh đất, một chiếc xe, nhưng tài sản đó đứng tên chung bạn với anh chị em. Không có đồng sở hữu trong vụ án, bản án tuyên giao tài sản có thể vướng khi thi hành.
Người đang thực tế giữ tài sản. Tài sản nguyên đơn đòi đang do người thuê, người mượn, người nhận cầm cố nắm giữ. Quyền lợi của người này bị ảnh hưởng trực tiếp nếu toà buộc giao tài sản.
Người bảo lãnh hoặc người đã nhận nợ thay. Nếu có người khác đã cam kết trả thay hoặc bảo lãnh cho nghĩa vụ của bạn, sự có mặt của họ giúp làm rõ ai trả phần nào.
Người thực sự nhận tiền, nhận hàng. Bạn đứng tên trên hợp đồng nhưng hàng hoá giao cho một người khác sử dụng, hoặc tiền chuyển thẳng vào tài khoản của người thứ ba theo yêu cầu của chính nguyên đơn. Làm rõ dòng tiền cần có người đó.
Vì sao nên đề nghị sớm
Đưa người vào vụ án đồng nghĩa toà phải thông báo cho họ, gửi tài liệu, cho họ thời gian trình bày ý kiến, và có thể họ còn có yêu cầu độc lập. Nếu đề nghị ngay khi gửi văn bản ghi ý kiến, các việc này chạy song song với giai đoạn chuẩn bị xét xử. Nếu đợi đến sát phiên toà mới đề nghị, vụ án có thể phải lùi lịch, và bạn có thể bị nhìn như đang kéo dài thời gian.
Có một lý do nữa ít người nghĩ tới: bản án thiếu người tham gia tố tụng cần thiết là một căn cứ để cấp trên xem xét lại khi có kháng cáo hoặc kháng nghị. Nghĩa là vụ án có thể bị huỷ để xử lại từ đầu, tốn thêm nhiều tháng cho tất cả. Đề nghị đúng lúc giúp bạn tránh vòng lặp đó, và cũng giúp toà làm đúng ngay từ cấp sơ thẩm.
Đề nghị sớm cũng cho người được đưa vào cơ hội chuẩn bị. Một người bị kéo vào vụ án vào phút chót thường phản ứng gay gắt, khiến mọi việc khó hoà giải hơn. Ngược lại, nếu được biết từ đầu, họ có thể cùng bạn ngồi lại với nguyên đơn, và nhiều khi một cuộc thương lượng có đủ người liên quan kết thúc nhanh hơn hẳn so với việc để toà xử.
Đề nghị cần nêu những gì
Không có "mẫu chuẩn" bắt buộc, nhưng một đề nghị dễ được xem xét thường có đủ các ý sau:
- Số thụ lý, tên toà, họ tên bạn với tư cách bị đơn.
- Họ tên, năm sinh, địa chỉ của người bạn đề nghị đưa vào, càng chính xác càng tốt; nếu là tổ chức thì tên, địa chỉ trụ sở, người đại diện.
- Mối liên hệ của người đó với tranh chấp: cùng vay, đồng sở hữu, đang giữ tài sản, đã nhận tiền.
- Vì sao kết quả giải quyết vụ án ảnh hưởng tới quyền lợi hoặc nghĩa vụ của họ.
- Tài liệu chứng minh mối liên hệ: hợp đồng có chữ ký của họ, giấy tờ sở hữu chung, sao kê chuyển tiền cho họ.
- Đề nghị cụ thể: đưa vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Nếu bạn không biết chính xác địa chỉ của người đó, vẫn nên nêu những gì bạn biết: nơi làm việc, quê quán, người thân. Toà có cách xác minh; nhưng một đề nghị không có thông tin để tìm người thì rất khó thực hiện.
Bạn có thể đưa ý này ngay trong văn bản ghi ý kiến, ở phần đề nghị cuối, hoặc làm thành một văn bản riêng. Làm riêng giúp thư ký dễ chuyển cho thẩm phán xem xét như một đề nghị cụ thể, nhất là khi văn bản ý kiến của bạn dài. Dù chọn cách nào, giữ bản sao có xác nhận đã nộp, để sau này chứng minh được bạn đã đề nghị từ sớm nếu vụ án bị kéo dài vì thiếu người tham gia.
Đưa thêm người vào vụ án: được gì, mất gì
Không phải lúc nào cũng có lợi khi kéo thêm người vào. Bảng dưới giúp cân nhắc:
| Khía cạnh | Có lợi khi | Bất lợi khi |
|---|---|---|
| Phân chia nghĩa vụ | Người kia thật sự cùng chịu nghĩa vụ | Họ có chứng cứ cho thấy bạn là người chịu chính |
| Thời gian giải quyết | Vụ án tránh bị huỷ vì thiếu người | Vụ án kéo dài thêm do phải tống đạt, chờ ý kiến |
| Thi hành án sau này | Bản án tuyên rõ, thi hành được với tài sản chung | Không đáng kể |
| Quan hệ gia đình, làm ăn | Mọi người cùng biết và cùng giải quyết | Gây căng thẳng với người được đưa vào |
| Yêu cầu mới phát sinh | Người đó ủng hộ phiên bản của bạn | Người đó có yêu cầu độc lập bất lợi cho bạn |
Câu hỏi then chốt: nếu người đó vắng mặt, bản án có giải quyết trọn tranh chấp được không? Nếu không, việc đưa họ vào gần như là cần thiết, dù có bất tiện.
Ví dụ giả định: vụ đòi tiền vay chỉ kiện một người
Ví dụ giả định: anh Tâm ở Nghệ An bị một người quen khởi kiện đòi khoản tiền vay để sửa nhà. Giấy vay do anh ký, nhưng tiền chuyển vào tài khoản của vợ anh và được dùng để sửa căn nhà là tài sản chung. Nguyên đơn chỉ kiện anh, vì anh là người ký.
Trong văn bản ý kiến, anh thừa nhận khoản vay, trình bày tiền được dùng cho nhu cầu chung của gia đình, và đề nghị toà đưa vợ anh vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Kèm theo là sao kê chuyển tiền và giấy tờ về căn nhà. Ở đây anh không trốn tránh nghĩa vụ; anh chỉ muốn bản án phản ánh đúng việc khoản nợ là của gia đình, để sau này việc thi hành, nếu phải dùng đến tài sản chung, không vướng.
Ví dụ cho thấy đề nghị đưa thêm người không nhất thiết là để "đẩy nợ". Nó giúp toà có đủ người để giải quyết dứt điểm. Dĩ nhiên, toà mới là bên đánh giá khoản nợ là riêng hay chung dựa trên chứng cứ.
Sau khi nộp đề nghị, toà xử lý thế nào
Toà xem xét đề nghị dựa trên hồ sơ. Nếu thấy có căn cứ, toà đưa người đó vào tham gia tố tụng, gửi thông báo và tài liệu cho họ, và họ có quyền trình bày ý kiến, đưa chứng cứ, thậm chí có yêu cầu độc lập nếu đủ điều kiện. Nếu toà thấy không cần thiết, bạn có thể vẫn trình bày lại quan điểm của mình ở các bước sau, đặc biệt tại phiên họp kiểm tra chứng cứ và hoà giải.
Khi người mới được đưa vào, thời gian chuẩn bị xét xử thực tế thường dài thêm. Hãy theo dõi để biết họ đã nhận văn bản chưa, và tiếp tục chuẩn bị phần của mình thay vì chờ đợi.
Bạn cũng nên lường trước khả năng người được đưa vào có lời khai khác bạn. Chuẩn bị tài liệu chứng minh mối liên hệ thật chắc, vì lúc này không chỉ nguyên đơn mà cả người mới tham gia đều có thể phản bác.
Những trường hợp bị đơn nên thận trọng
Có bị đơn đề nghị đưa thêm người với mục đích kéo dài vụ án, hoặc gây áp lực lên người thân của nguyên đơn. Ngoài việc không đúng tinh thần của tố tụng, cách làm này thường phản tác dụng: toà nhận ra đề nghị không có căn cứ, còn bạn mất thiện cảm và cơ hội hoà giải. Chỉ đề nghị khi có lý do thật.
Cũng đừng dùng đề nghị này để kéo người thân của mình vào gánh nghĩa vụ mà họ không hề tham gia. Khi toà xem xét, những người đó có đầy đủ quyền phản bác, và một đề nghị thiếu căn cứ có thể làm căng thẳng gia đình mà không đổi được kết quả.
Với tranh chấp liên quan tài sản chung vợ chồng hay tài sản thừa kế chưa chia, việc xác định ai phải tham gia có thể phức tạp, nhất là khi có người đã mất, người ở nước ngoài hay người chưa thành niên. Những trường hợp này nên có ý kiến của người có chuyên môn trước khi làm đề nghị. Còn nếu bạn lo mình bị kiện nhầm hoàn toàn, tức là không hề liên quan tới giao dịch, đó là chuyện của phần ý kiến phản bác, không phải chuyện đưa thêm người.
Câu hỏi thường gặp
Người được đưa vào vụ án có bắt buộc phải tham gia không?
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được toà triệu tập và có quyền, nghĩa vụ của đương sự. Nếu họ không tham gia dù đã được triệu tập hợp lệ, toà vẫn có thể giải quyết vụ án theo quy định, và họ chịu hệ quả của việc không tham gia.
Có thể đề nghị đưa người vào vụ án ở phiên toà không?
Về nguyên tắc nên đề nghị trong giai đoạn chuẩn bị xét xử. Đề nghị muộn có thể khiến phiên toà phải hoãn hoặc toà không chấp nhận vì không kịp thực hiện các thủ tục cần thiết.
Toà có tự đưa người vào vụ án mà không cần ai đề nghị không?
Có. Khi xét thấy việc giải quyết vụ án liên quan tới quyền lợi, nghĩa vụ của một người, toà có thể tự đưa họ vào. Tuy vậy, bị đơn hiểu rõ giao dịch hơn ai hết, nên chủ động cung cấp thông tin sẽ giúp toà không bỏ sót.
Người được đưa vào có thể đứng về phía nguyên đơn không?
Có thể. Họ trình bày theo hiểu biết và quyền lợi của chính họ, không phụ thuộc vào việc ai đề nghị đưa họ vào. Vì vậy trước khi đề nghị, hãy đánh giá khả năng lời khai của họ ảnh hưởng tới bạn thế nào.
Người cần đưa vào đang ở nước ngoài thì sao?
Toà vẫn có thể đưa họ vào, nhưng việc tống đạt và lấy ý kiến sẽ đi qua kênh tương trợ tư pháp hoặc cách thức khác theo quy định, thường mất nhiều thời gian. Cung cấp địa chỉ chính xác giúp rút ngắn phần nào.
Đề nghị đưa thêm người có phải nộp tiền không?
Bản thân việc đề nghị toà đưa một người vào tham gia tố tụng không phải là một yêu cầu khởi kiện nên thường không đi kèm tạm ứng án phí. Chỉ khi bạn có yêu cầu riêng nhằm vào ai đó, như yêu cầu phản tố, mới phát sinh nghĩa vụ tạm ứng theo quy định.