Thông báo văn bản tố tụng trên phương tiện thông tin đại chúng là phương thức tống đạt được dùng khi pháp luật có quy định, khi có căn cứ cho thấy niêm yết công khai không bảo đảm người nhận biết được thông tin, hoặc khi đương sự yêu cầu. Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 cho phép thông báo trên cổng thông tin điện tử của toà và, khi cần, trên báo, đài phát thanh, truyền hình.
Với nguyên đơn có bị đơn "biến mất", đây là bước người ta hay nghe tới nhưng ít hiểu: có bắt buộc không, đăng ở đâu, tốn kém thế nào, và đăng rồi thì vụ án đi tiếp ra sao. Bài này trả lời lần lượt những câu đó, và nói rõ chỗ nào phải hỏi thư ký toà vì phụ thuộc hồ sơ cụ thể.
Vị trí của bước này trong chuỗi tống đạt
Thứ tự thông thường là: giao trực tiếp hoặc qua bưu chính, giao qua người nhận thay, rồi niêm yết công khai. Thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng đứng sau cùng, như một tầng bổ sung khi các tầng trên chưa đủ để bảo đảm người nhận có thể biết.
Luật đặt ra ba trường hợp. Thứ nhất, khi một quy định cụ thể yêu cầu phải thông báo công khai, chẳng hạn một số loại việc dân sự về người vắng mặt, mất tích. Thứ hai, khi toà có căn cứ cho rằng niêm yết ở nơi cư trú cuối cùng không giúp gì, ví dụ người đó đã rời đi nhiều năm và không còn ai liên quan ở đó. Thứ ba, khi chính đương sự yêu cầu toà thông báo theo cách này.
Như vậy không phải vụ nào có bị đơn bỏ đi cũng phải đăng báo. Nhiều vụ dừng ở niêm yết là đủ. Quyết định có cần thêm thông báo hay không thuộc về toà, căn cứ hồ sơ; nguyên đơn có thể đề nghị, nhưng không nên mặc định đây là bước bắt buộc trong mọi vụ.
Thông báo đăng ở đâu
Theo quy định hiện hành, kênh thông báo đi từ kênh điện tử của toà tới báo, đài. Số lần đăng, khung thời gian cụ thể theo luật và theo hướng dẫn của toà; bảng dưới chỉ nêu kênh và đặc điểm.
| Kênh | Đặc điểm | Ghi chú cho đương sự |
|---|---|---|
| Cổng thông tin điện tử của toà án | Kênh chính thức, ít tốn kém nhất | Có thể tự kiểm tra sau khi toà báo đã đăng |
| Cổng thông tin điện tử của chính quyền cấp tỉnh nơi người nhận cư trú | Áp dụng khi có, tăng khả năng người ở địa phương biết | Phụ thuộc cách từng tỉnh vận hành |
| Báo in hoặc báo điện tử | Dùng khi toà thấy cần thiết hoặc theo yêu cầu đương sự | Có chi phí, thường do người yêu cầu tạm nộp |
| Đài phát thanh, truyền hình | Dùng khi cần độ phủ rộng hơn | Chi phí cao hơn, ít gặp trong vụ dân sự thông thường |
Nội dung thông báo thường gồm tên toà, tên người được thông báo, nơi cư trú cuối cùng, nội dung yêu cầu họ đến toà hoặc liên hệ, thời hạn. Thông báo không đăng toàn văn đơn kiện hay chứng cứ.
Ai trả chi phí đăng thông báo
Đây là một khoản chi phí tố tụng. Chi phí đăng báo, phát thanh không nằm trong án phí mà là khoản riêng. Bộ luật Tố tụng dân sự có quy định về các chi phí tố tụng khác nhau; cách xử lý khoản thông báo theo yêu cầu đương sự đi theo nguyên tắc người yêu cầu tạm nộp.
Người yêu cầu thường tạm nộp. Nếu nguyên đơn yêu cầu đăng báo để tìm bị đơn, nguyên đơn thường được yêu cầu tạm ứng khoản này. Khi toà tự quyết định đăng vì luật bắt buộc, cách xử lý có thể khác.
Ai chịu cuối cùng do bản án quyết định. Như các chi phí tố tụng khác, người phải chịu cuối cùng thường gắn với kết quả giải quyết yêu cầu. Bên thua có thể phải hoàn lại cho bên đã tạm nộp theo phán quyết. Mức cụ thể phụ thuộc giá đăng của từng cơ quan báo chí.
Hỏi kỹ trước khi đề nghị. Trước khi đề nghị toà đăng báo, đài, nên hỏi thư ký về kênh dự kiến và khoản tạm nộp ước tính, để cân nhắc với giá trị tranh chấp. Với khoản đòi nhỏ, đôi khi niêm yết và cổng điện tử là đủ.
Đăng thông báo rồi thì vụ án đi tiếp ra sao
Khi thông báo đã đăng đúng cách và qua thời gian luật định, việc tống đạt văn bản đó được coi là đã thực hiện. Nếu bị đơn vẫn không xuất hiện, toà tiếp tục giải quyết theo các bước như vụ án có đương sự vắng mặt: triệu tập hợp lệ đủ lần rồi xét xử vắng mặt theo luật.
Bản án xử vắng mặt bị đơn trong vụ này cũng được tống đạt bằng cách tương tự. Điều nguyên đơn cần biết: khi tới bước thi hành án, việc tìm tài sản, tìm người phải thi hành vẫn là bài toán riêng. Thắng kiện với người không tìm thấy không có nghĩa là thu được tiền ngay.
Vì vậy trước khi bỏ công đăng báo, nguyên đơn nên tự hỏi: mục tiêu là có bản án để làm căn cứ lâu dài, hay là thu tiền sớm? Nếu bị đơn có tài sản đứng tên rõ ràng, có thể cân nhắc thêm yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời để giữ tài sản. Còn nếu không có gì để thi hành, bản án vẫn có giá trị nhưng kỳ vọng nên thực tế hơn. Với vụ có giá trị lớn, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để cân nhắc các phương án trước khi tạm nộp chi phí.
Nguyên đơn chuẩn bị gì khi muốn đề nghị đăng thông báo
Đề nghị đăng thông báo nên làm bằng văn bản, kèm căn cứ cho thấy các cách tống đạt khác không hiệu quả:
- Tóm tắt các lần toà đã tống đạt nhưng không thành: thư trả về, biên bản không gặp, biên bản niêm yết.
- Cung cấp xác nhận của chính quyền cấp xã hoặc thông tin cho thấy bị đơn đã rời đi lâu, không ai biết ở đâu, nếu có.
- Nêu lý do vì sao niêm yết là chưa đủ, ví dụ bị đơn đã chuyển hẳn ra tỉnh khác từ nhiều năm, gia đình không còn ở địa phương.
- Đề nghị kênh đăng phù hợp với giá trị vụ việc và cam kết tạm nộp chi phí nếu toà chấp nhận.
- Giữ bản sao văn bản đề nghị có dấu nhận của toà.
Toà có thể chấp nhận, đề nghị bạn bổ sung, hoặc thấy chưa cần. Dù kết quả thế nào, việc bạn đã chủ động cung cấp đủ thông tin giúp bản án sau này vững hơn trước lập luận "không được thông báo".
Bị đơn là doanh nghiệp đã rời trụ sở
Một nhóm vụ hay đi tới bước thông báo công khai là kiện công ty nhỏ đã bỏ trụ sở: nhà cung cấp đòi tiền hàng, người lao động đòi lương còn nợ, khách hàng đòi lại tiền đặt cọc. Thư gửi tới trụ sở đăng ký bị trả về, người tống đạt tới nơi chỉ thấy văn phòng đã cho người khác thuê.
Trước khi nghĩ tới đăng báo, nguyên đơn nên tra thông tin đăng ký doanh nghiệp công khai để biết tình trạng pháp lý hiện tại, người đại diện theo pháp luật và địa chỉ trụ sở mới nhất đã đăng ký. Nhiều công ty đã đổi trụ sở nhưng vẫn hoạt động, chỉ là đơn khởi kiện ghi địa chỉ cũ. Cung cấp địa chỉ mới cho toà là cách nhanh nhất.
Nếu công ty thật sự không còn ở đâu, toà có thể tống đạt tới người đại diện theo pháp luật tại nơi cư trú của người đó, niêm yết ở trụ sở cuối cùng, và khi cần thì thông báo công khai. Trường hợp công ty đã giải thể hay đang phá sản thì câu chuyện chuyển sang hướng khác hẳn, cần hỏi người làm nghề trước khi tạm nộp thêm chi phí.
Thông báo của toà khác đăng tin "tìm người" trên mạng
Nhiều nguyên đơn sốt ruột tự đăng ảnh, tên, số căn cước của bị đơn lên mạng xã hội với lời kêu gọi "ai biết người này ở đâu báo giúp". Việc này không có giá trị tống đạt nào, vì luật chỉ công nhận thông báo do toà thực hiện qua kênh luật định.
Không những vô ích về thủ tục, việc tự đăng còn có thể khiến chính nguyên đơn gặp rắc rối: xâm phạm thông tin cá nhân, đưa thông tin sai làm ảnh hưởng danh dự người khác, hoặc bị dùng làm lý do cho tranh chấp mới. Nếu chỉ muốn tìm nơi ở của bị đơn để báo cho toà, cách an toàn là hỏi riêng người quen biết, rồi cung cấp thông tin cho toà bằng văn bản.
Thông báo của toà trên phương tiện thông tin đại chúng có nội dung tối thiểu, do toà soạn, đăng ở kênh chính thức và có bản lưu trong hồ sơ. Đó là thứ có giá trị pháp lý; còn bài đăng của cá nhân, dù được chia sẻ hàng nghìn lần, thì không.
Từ phía người được thông báo
Nếu bạn tình cờ thấy tên mình trong một thông báo của toà trên báo hay trên cổng điện tử, đó là dấu hiệu bạn đang là đương sự trong một vụ việc. Thay vì lo lắng, việc nên làm là liên hệ toà có tên trong thông báo, cung cấp địa chỉ hiện tại, và đề nghị được nhận văn bản.
Cần lưu ý chiêu lừa đảo dùng hình thức "thông báo của toà" trên mạng xã hội, kèm số điện thoại lạ và đòi nộp tiền để "huỷ hồ sơ". Thông báo thật của toà không yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại hay tài khoản cá nhân. Đối chiếu bằng cách tìm thông tin liên hệ chính thức của toà và hỏi trực tiếp.
Ví dụ giả định: chị Mai làm việc ở Lâm Đồng nhận tin nhắn từ người quen rằng có thông báo trên cổng điện tử của một toà án khu vực ở Thái Nguyên gọi tên chị. Chị liên hệ toà theo thông tin công khai, được biết đó là vụ chia tài sản chung với người chồng cũ, và kịp tham gia trước phiên họp hoà giải.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải đăng báo trước khi xử vắng mặt bị đơn không?
Không phải mọi vụ. Đăng thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng chỉ dùng khi luật quy định, khi niêm yết không bảo đảm người nhận biết, hoặc khi đương sự yêu cầu. Toà đánh giá theo hồ sơ từng vụ.
Thông báo trên cổng điện tử của toà có giá trị như đăng báo không?
Cổng thông tin điện tử của toà là một kênh của phương thức thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng. Việc có cần thêm báo, đài hay không do toà quyết định theo tình huống và theo yêu cầu của đương sự.
Chi phí đăng báo có được hoàn lại không?
Khoản tạm nộp được xử lý trong bản án như chi phí tố tụng. Nếu bên kia phải chịu, bạn có quyền yêu cầu họ hoàn lại theo bản án; việc thu được thực tế lại phụ thuộc khả năng thi hành án.
Bị đơn ở nước ngoài thì có đăng báo trong nước được không?
Với người ở nước ngoài, toà thường dùng kênh tống đạt theo điều ước quốc tế, tương trợ tư pháp hoặc qua cơ quan đại diện. Đăng báo trong nước có thể là biện pháp bổ sung trong một số trường hợp, nhưng không thay được kênh chính.
Đăng thông báo xong mà bị đơn xuất hiện thì sao?
Bị đơn có quyền tham gia vụ án như bình thường, nhận văn bản, trình bày ý kiến. Vụ án tiếp tục ở bước đang dở; những gì đã qua về thời hạn vẫn tính theo luật, nhưng bị đơn không bị loại khỏi vụ án.
Thông báo trên báo có ghi số tiền đang kiện không?
Thông thường thông báo chỉ nêu thông tin cần thiết để người nhận biết và liên hệ toà, không đăng toàn bộ nội dung đơn hay chứng cứ. Nội dung chi tiết người được thông báo sẽ nhận khi liên hệ toà.