Nguyên đơn có quyền rút một phần hoặc toàn bộ yêu cầu khởi kiện; toà sẽ đình chỉ giải quyết phần đã rút và tiếp tục xét phần còn lại. Ở cấp sơ thẩm, việc rút tự nguyện được chấp nhận mà không cần bị đơn đồng ý; ở cấp phúc thẩm, rút đơn khởi kiện thì toà phải hỏi bị đơn. Bị đơn rút yêu cầu phản tố và người liên quan rút yêu cầu độc lập cũng theo nguyên lý tương tự với yêu cầu của mình.
Rút yêu cầu nghe đơn giản nhưng để lại hệ quả lâu dài: phần đã rút có thể không còn được toà xét trong vụ này, chuyện án phí phần đó tính theo quy định riêng, và nếu rút toàn bộ trong khi bên kia còn phản tố thì vai trong vụ án đảo ngược. Bài này đi qua từng tình huống để bạn rút đúng lúc, đúng cách, hoặc biết khi nào không nên rút.
Rút yêu cầu là quyền tự định đoạt, không phải nhận thua
Luật tố tụng dân sự tôn trọng quyền quyết định của đương sự: bạn đưa yêu cầu ra toà thì bạn cũng có quyền bỏ yêu cầu đó. Lý do có thể rất khác nhau. Bên kia đã trả một phần nên phần đó không còn tranh chấp. Bạn nhận ra một khoản đòi thiếu chứng cứ và không muốn kéo dài. Hai bên đã tự thoả thuận ngoài toà. Hoặc đơn giản là bạn không muốn theo vụ kiện nữa.
Rút một phần khác với thua một phần. Khi thua, toà đã xét và kết luận yêu cầu không có căn cứ, bản án ghi rõ điều đó. Khi rút, toà không xét nội dung phần đã rút mà chỉ đình chỉ giải quyết phần đó. Sự khác nhau này ảnh hưởng tới án phí và tới khả năng đưa yêu cầu ra toà lần nữa.
Điều kiện quan trọng nhất là tự nguyện. Toà sẽ hỏi lại để chắc chắn bạn rút vì ý chí của mình, không bị ép buộc hay lừa dối. Nếu bạn bị ai đó đe doạ để rút đơn, hãy nói rõ với thẩm phán; rút trong hoàn cảnh bị ép không phải là rút tự nguyện.
Ai rút, rút lúc nào, hệ quả thế nào
Bảng dưới gom các tình huống thường gặp ở cấp sơ thẩm. Quy định chi tiết cần đối chiếu Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các lần sửa đổi.
| Tình huống | Hệ quả chính |
|---|---|
| Nguyên đơn rút một phần yêu cầu trước phiên toà | Toà đình chỉ giải quyết phần đã rút, tiếp tục giải quyết phần còn lại |
| Nguyên đơn rút toàn bộ yêu cầu trước phiên toà, bị đơn không có phản tố, không ai có yêu cầu độc lập | Toà đình chỉ giải quyết vụ án |
| Nguyên đơn rút toàn bộ, bị đơn vẫn giữ yêu cầu phản tố | Vụ án tiếp tục; bị đơn trở thành nguyên đơn, nguyên đơn trở thành bị đơn đối với yêu cầu phản tố |
| Nguyên đơn rút tại phiên toà sơ thẩm | Hội đồng xét xử chấp nhận nếu việc rút là tự nguyện, đình chỉ phần đã rút |
| Bị đơn rút yêu cầu phản tố | Đình chỉ phần phản tố; yêu cầu của nguyên đơn vẫn được xét |
| Người liên quan rút yêu cầu độc lập | Đình chỉ phần yêu cầu độc lập; họ vẫn có thể tham gia với tư cách người liên quan |
Ở cấp phúc thẩm, nguyên tắc khác: nếu nguyên đơn rút đơn khởi kiện, toà phải hỏi bị đơn có đồng ý không. Bị đơn đồng ý thì bản án sơ thẩm bị huỷ và vụ án bị đình chỉ; không đồng ý thì việc rút không được chấp nhận. Quy định này tồn tại vì bị đơn có thể muốn giữ bản án sơ thẩm có lợi cho mình. Thủ tục phúc thẩm chi tiết thuộc site chuyên về kháng cáo.
Đổi vai khi rút toàn bộ mà bên kia còn phản tố
Vụ án không dừng lại. Nhiều nguyên đơn nghĩ rút đơn là xong mọi chuyện. Nếu bị đơn đã có yêu cầu phản tố được thụ lý và vẫn giữ yêu cầu đó, toà tiếp tục giải quyết.
Vai đảo ngược. Bị đơn trở thành nguyên đơn đối với yêu cầu phản tố, còn bạn từ người khởi kiện trở thành người bị yêu cầu. Bạn có quyền, nghĩa vụ của bị đơn: trình bày, phản đối, đưa chứng cứ.
Ví dụ giả định. Chị Thu kiện đòi bên thi công trả lại tiền vì làm sai thiết kế. Bên thi công phản tố đòi phần tiền công còn thiếu. Chị Thu rút đơn vì mệt mỏi, nhưng bên thi công vẫn giữ phản tố. Vụ án tiếp tục, giờ chị Thu ở vị trí phải chứng minh vì sao không phải trả tiền công.
Bài học. Trước khi rút, hỏi thẳng: bên kia có yêu cầu phản tố nào đang được thụ lý không? Nếu có, rút đơn của bạn không kết thúc vụ án, chỉ làm bạn mất phần yêu cầu của mình.
Không nên rút chỉ vì một lời hứa
Tình huống phổ biến: giữa chừng, bên kia gọi điện xin "rút đơn đi rồi tháng sau trả đủ". Rút đơn dựa trên lời hứa là rủi ro lớn. Sau khi rút, phần yêu cầu đã bị đình chỉ, lời hứa không có giá trị cưỡng chế, và nếu bên kia không trả, bạn có thể phải đi lại từ đầu với một đơn khởi kiện mới, nộp lại tạm ứng án phí, chờ thụ lý lại, và đối mặt với câu hỏi thời hiệu.
Cách an toàn hơn là đưa thoả thuận vào toà. Hai bên có thể thoả thuận tại phiên họp hoà giải hoặc bất kỳ lúc nào trong quá trình giải quyết; thoả thuận được toà lập biên bản và ra quyết định công nhận sự thoả thuận thì có giá trị thi hành như bản án. Bên kia không trả theo lịch đã thoả thuận, bạn có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự cưỡng chế mà không phải kiện lại.
Nếu bên kia trả ngay, đủ, có chứng từ, thì rút phần tương ứng là hợp lý. Nếu chỉ trả một phần, giảm yêu cầu tương ứng và giữ phần còn lại. Trường hợp vụ án có tài sản lớn hoặc bên kia đề nghị phương án phức tạp, nên tham khảo ý kiến luật sư trước khi ký bất kỳ văn bản rút yêu cầu nào.
Rút yêu cầu đúng hình thức
Rút yêu cầu là việc không dễ quay lại, nên làm rõ ràng từng bước:
- Xác định chính xác phần muốn rút: khoản tiền nào, tài sản nào, yêu cầu nào. Rút "một phần" mà ghi mơ hồ dễ dẫn tới hiểu sai.
- Làm văn bản rút yêu cầu gửi toà đang giải quyết, ghi số thụ lý, tên đương sự, phần rút, lý do (không bắt buộc nêu chi tiết nhưng nên có), ký tên.
- Nộp và giữ biên nhận. Nếu rút tại phiên họp hoặc phiên toà, đề nghị ghi rõ vào biên bản và đọc lại trước khi ký.
- Kiểm tra quyết định của toà: toà ra quyết định đình chỉ phần đã rút hoặc ghi trong bản án. Đọc phần án phí và phần xử lý tiền tạm ứng.
- Nếu uỷ quyền cho người khác, chắc rằng giấy uỷ quyền có ghi quyền rút yêu cầu; người đại diện không được rút vượt phạm vi uỷ quyền.
Hệ quả về án phí với phần đã rút và việc xử lý tiền tạm ứng án phí phụ thuộc thời điểm rút và quy định về án phí, lệ phí hiện hành. Không chắc thì hỏi thư ký phụ trách hồ sơ trước khi nộp văn bản.
Khi bên rút là bị đơn hoặc người liên quan
Quyền rút không chỉ thuộc về nguyên đơn. Bị đơn đã đưa yêu cầu phản tố cũng có thể rút một phần hoặc toàn bộ yêu cầu đó, chẳng hạn khi nhận ra khoản đòi ngược không đủ chứng cứ hoặc khi hai bên đã thoả thuận được phần phản tố. Toà đình chỉ phần phản tố đã rút, còn yêu cầu của nguyên đơn vẫn tiếp tục được xét. Bị đơn vẫn giữ nguyên quyền phản đối yêu cầu của nguyên đơn; rút phản tố không có nghĩa là thừa nhận yêu cầu bên kia.
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập cũng vậy: rút thì phần yêu cầu độc lập bị đình chỉ, nhưng họ thường vẫn ở lại vụ án với tư cách người liên quan vì kết quả vẫn chạm tới quyền lợi của họ. Ví dụ giả định: người em út trong vụ chia di sản rút yêu cầu đòi tiền công sửa nhà vì đã được các anh chị thanh toán riêng; người em vẫn được triệu tập và trình bày ý kiến về việc chia nhà.
Một lưu ý cho mọi bên rút: nếu phần rút gắn với một biện pháp khẩn cấp tạm thời đang áp dụng, như phong toả tài sản để bảo đảm khoản đòi, hãy hỏi toà về số phận của biện pháp đó. Yêu cầu không còn thì căn cứ áp dụng biện pháp cũng có thể không còn.
Có kiện lại phần đã rút được không
Đây là câu hỏi đầu tiên của hầu hết người định rút. Câu trả lời phụ thuộc vào căn cứ đình chỉ, thời điểm rút, việc vụ kiện mới có khác vụ cũ về đương sự, quan hệ tranh chấp hay không, và quan trọng nhất là thời hiệu khởi kiện còn hay hết. Danh mục "Từ thụ lý tới bản án sơ thẩm" của site này có bài riêng phân tích từng trường hợp.
Ở đây chỉ cần nắm nguyên tắc ứng xử: đừng rút với ý nghĩ "cứ rút rồi tính sau". Mỗi lần rút rồi kiện lại tốn thêm thời gian, tạm ứng án phí và công sức chuẩn bị, trong khi tài sản của bên kia có thể đã thay đổi. Nếu bạn muốn tạm dừng vì một lý do chính đáng, như chờ kết quả giám định hay chờ một vụ việc khác, hãy hỏi về căn cứ tạm đình chỉ thay vì rút.
Với bị đơn, việc nguyên đơn rút một phần có thể là tin tốt nhưng chưa phải kết thúc. Hãy đọc kỹ quyết định đình chỉ để biết phần nào đã thôi bị xét, phần nào vẫn còn.
Câu hỏi thường gặp
Rút một phần yêu cầu có cần bị đơn đồng ý không?
Ở cấp sơ thẩm, rút tự nguyện không cần bị đơn đồng ý; toà đình chỉ phần đã rút. Ở cấp phúc thẩm, nếu nguyên đơn rút đơn khởi kiện thì toà phải hỏi bị đơn; bị đơn không đồng ý thì việc rút không được chấp nhận.
Rút yêu cầu rồi có đổi ý được không?
Sau khi toà đã chấp nhận việc rút và đình chỉ phần đó, bạn không thể đơn giản xin "lấy lại" trong cùng vụ án. Muốn yêu cầu lại thường phải khởi kiện vụ mới nếu luật cho phép và còn thời hiệu. Vì vậy cần cân nhắc kỹ trước khi nộp văn bản rút.
Bị đơn rút yêu cầu phản tố có ảnh hưởng tới yêu cầu của nguyên đơn không?
Không. Rút phản tố chỉ làm toà đình chỉ phần phản tố; yêu cầu của nguyên đơn vẫn được xét như bình thường. Bị đơn vẫn có quyền phản đối yêu cầu của nguyên đơn và đưa chứng cứ.
Rút yêu cầu tại phiên toà có được trả lại tiền tạm ứng án phí không?
Việc xử lý tiền tạm ứng án phí khi rút yêu cầu tuỳ thời điểm rút và quy định về án phí, lệ phí hiện hành. Phần quyết định về án phí sẽ ghi trong quyết định đình chỉ hoặc bản án. Nên hỏi thư ký trước khi rút để biết hệ quả cụ thể.
Người thân ép phải rút đơn thì làm sao?
Rút yêu cầu phải là tự nguyện. Nếu bị đe doạ, ép buộc, bạn nên trình bày với thẩm phán và không ký văn bản rút. Hành vi đe doạ nghiêm trọng có thể báo cơ quan công an. Toà sẽ hỏi lại ý chí của bạn trước khi chấp nhận việc rút.