Bị đơn hoàn toàn có thể đồng ý một phần yêu cầu của nguyên đơn và không đồng ý phần còn lại. Ví dụ thừa nhận còn nợ tiền gốc nhưng bác mức lãi, thừa nhận có làm hỏng tài sản nhưng không đồng ý số tiền bồi thường. Theo nguyên tắc của tố tụng dân sự, tình tiết mà một bên đương sự đã thừa nhận thì nhìn chung bên kia không phải chứng minh nữa, nên phần thừa nhận sẽ thu hẹp phạm vi tranh chấp.
Nhiều người sợ thừa nhận vì nghĩ "nhận một đồng là thua cả vụ". Thực tế ngược lại: thừa nhận đúng phần mình biết là đúng giúp bạn đáng tin hơn khi phản bác phần còn lại, mở đường cho hoà giải và tránh những tranh cãi tốn thời gian về chuyện ai cũng biết. Bài này hướng dẫn cách khoanh phần đồng ý, cách viết lời thừa nhận để không bị hiểu rộng ra, và những rủi ro cần tránh.
Thừa nhận trong tố tụng dân sự nghĩa là gì
Khi bạn viết trong văn bản ý kiến hoặc nói trong buổi lấy lời khai rằng mình đã nhận tiền, đã ký hợp đồng, còn nợ một khoản cụ thể, đó là sự thừa nhận tình tiết. Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 coi những tình tiết một bên thừa nhận, hoặc không phản đối, là những tình tiết mà bên kia không phải chứng minh thêm, trừ một số trường hợp như toà nghi ngờ có sự ép buộc, gian dối, hoặc lời thừa nhận trái đạo đức xã hội, trái luật.
Hệ quả thực tế là thẩm phán sẽ coi những điều bạn đã nhận là điểm xuất phát, và tập trung xem xét những gì hai bên còn tranh cãi. Lời thừa nhận cũng có thể đến từ người đại diện hợp pháp của bạn trong phạm vi được uỷ quyền, nên khi uỷ quyền cho người khác, hãy dặn rõ họ được thừa nhận tới đâu.
Thừa nhận tình tiết khác với đồng ý yêu cầu. Bạn có thể thừa nhận đã vay một khoản tiền nhưng không đồng ý yêu cầu trả lãi, vì cho rằng không thoả thuận lãi. Hai chuyện cần tách bạch trong cách viết.
Khoanh phần đồng ý và phần tranh chấp
Trước khi viết bất cứ câu nào, hãy lập bảng chia yêu cầu của nguyên đơn thành từng mảnh nhỏ nhất. Ví dụ giả định một vụ đòi tiền vay giữa hai người quen:
| Mảnh của yêu cầu | Bạn biết chắc | Thái độ đề xuất |
|---|---|---|
| Đã nhận một khoản tiền vay vào ngày ghi trong giấy | Có, có giấy viết tay | Thừa nhận |
| Số tiền gốc ghi trong đơn | Một phần đã trả bằng chuyển khoản | Thừa nhận phần còn lại sau khi trừ các lần đã trả |
| Lãi theo mức nguyên đơn tự tính | Giấy vay không ghi lãi | Không đồng ý, nêu căn cứ |
| Thời điểm đến hạn trả | Hai bên hẹn miệng | Trình bày theo hiểu biết, nêu người biết việc |
| Bồi thường tổn thất tinh thần | Không có căn cứ trong quan hệ vay | Không đồng ý |
Bảng như vậy giúp bạn viết lời thừa nhận đúng kích cỡ: nhận những gì có giấy tờ hoặc bạn biết chắc, còn những gì chưa rõ thì trình bày theo hiểu biết, không nhận vơ.
Viết lời thừa nhận sao cho không bị hiểu rộng ra
Câu chữ trong văn bản ý kiến sẽ được đọc đi đọc lại. Vài nguyên tắc để lời thừa nhận đúng như ý bạn:
- Ghi con số và ngày cụ thể: "thừa nhận còn nợ khoản tiền gốc X theo giấy vay ngày…", thay vì "thừa nhận có nợ".
- Ghi rõ phần đã trừ: "sau khi trừ ba lần đã chuyển khoản vào các ngày…".
- Tách câu thừa nhận và câu không đồng ý: mỗi khoản một dòng, không gộp kiểu "đồng ý trả nhưng xin xem lại".
- Không dùng những từ mơ hồ như "khoảng", "gần hết", "chắc là" khi đang thừa nhận; nếu không chắc thì ghi rõ là không chắc.
- Không thừa nhận thay người khác, ví dụ thay vợ hoặc chồng, nếu họ cũng là đương sự và chưa đồng ý.
- Khi đề xuất cách trả, ghi rõ đó là đề xuất để hoà giải, không phải cam kết vô điều kiện.
Ví dụ giả định: một chủ quán ăn ở Ninh Bình bị kiện đòi tiền thực phẩm. Lời thừa nhận rõ ràng sẽ là: thừa nhận nợ tiền hàng của bốn lần giao trong tháng có chữ ký nhận, tổng số theo các phiếu đánh số 1 đến 4; không đồng ý lần giao thứ năm vì không có ai ký nhận và quán không nhận được hàng.
Thừa nhận xảy ra ở những chỗ nào trong vụ án
Lời thừa nhận không chỉ nằm trong văn bản ghi ý kiến. Nó có thể xuất hiện ở bản tự khai, ở biên bản lấy lời khai, ở biên bản phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải, ở lời trình bày tại phiên toà, và cả trong các văn bản bạn gửi bổ sung sau đó. Toà đọc tất cả những chỗ này như một khối thống nhất.
Vì vậy cách an toàn là có một bảng "điều mình đã thừa nhận" để mang theo mỗi lần làm việc với toà. Mỗi khi được hỏi, bạn trả lời nhất quán với bảng đó. Nếu phát hiện điều mới làm thay đổi một điểm đã thừa nhận, ví dụ tìm thấy biên nhận trả tiền bị thất lạc, hãy chủ động gửi văn bản điều chỉnh kèm tài liệu, thay vì đợi tới phiên toà mới nói.
Cũng lưu ý những gì bạn nói trong phiên hoà giải. Nội dung hoà giải không thành có những quy tắc riêng về việc sử dụng, nhưng đừng coi đó là nơi được nói tuỳ ý rồi rút lại mà không để lại dấu vết.
Những lợi ích thực tế của việc thừa nhận đúng phần
Vụ án gọn hơn. Toà không phải mất thời gian xác minh những điều hai bên đã thống nhất. Phiên họp và phiên toà tập trung vào phần thật sự cần tranh luận.
Lời phản bác đáng tin hơn. Một bị đơn chối tất cả, kể cả điều có giấy tờ rõ ràng, sẽ khó thuyết phục toà ở những điểm mà mình đúng. Thừa nhận chỗ đúng làm phần phản bác có sức nặng.
Dễ hoà giải. Khi phần không tranh chấp đã rõ, hai bên chỉ cần thương lượng phần còn lại. Nhiều vụ đi tới hoà giải thành từ chính điểm này.
Tránh chi phí không cần thiết. Việc tranh cãi những điều hiển nhiên có thể kéo theo yêu cầu giám định, định giá, triệu tập người làm chứng, kéo dài thời gian và tăng chi phí cho cả hai bên.
Giữ được thiện chí trước toà. Thẩm phán gặp hằng ngày những đương sự chối bỏ cả điều hiển nhiên. Một bị đơn thẳng thắn với phần mình nợ thường được lắng nghe kỹ hơn ở phần mình phản bác, và đề xuất trả dần của họ cũng dễ được bên kia cân nhắc hơn.
Rủi ro khi thừa nhận và cách hạn chế
Rủi ro lớn nhất là thừa nhận quá tay, ví dụ đồng ý "toàn bộ số tiền gốc" trong khi bạn đã trả một phần mà chưa tìm thấy sao kê. Một khi đã thừa nhận, muốn rút lại bạn phải giải thích và chứng minh vì sao lời thừa nhận trước không đúng, và toà sẽ cân nhắc độ tin cậy của cả hai lời khai.
Rủi ro thứ hai là thừa nhận trong lúc nóng giận hoặc trong buổi làm việc mà chưa đọc kỹ hồ sơ. Ở buổi lấy lời khai, bạn có quyền nói rằng cần xem lại giấy tờ trước khi trả lời một câu cụ thể. Điều đó không có gì xấu; trả lời sai mới đáng lo.
Rủi ro thứ ba là thừa nhận qua tin nhắn với nguyên đơn trong lúc vụ án đang chạy. Những tin nhắn kiểu "thôi được, trả hết cho xong" có thể được nộp làm tài liệu. Muốn thương lượng, hãy làm có tính toán, tốt nhất là trong khuôn khổ hoà giải.
Đồng ý một phần ảnh hưởng tới án phí ra sao
Án phí sơ thẩm được phân chia theo kết quả giải quyết từng yêu cầu: phần yêu cầu của nguyên đơn được chấp nhận thì bị đơn thường chịu án phí tương ứng, phần không được chấp nhận thì nguyên đơn chịu. Vì vậy, khi bạn thừa nhận một phần và toà chấp nhận phần đó, bạn thường chịu án phí trên phần ấy, trừ khi được miễn, giảm hoặc các bên hoà giải thành và thoả thuận khác trong giới hạn luật cho phép.
Điều này không có nghĩa thừa nhận là "mất tiền án phí oan". Nếu phần đó đúng là bạn nợ, việc chối chỉ làm vụ án kéo dài mà kết quả vẫn vậy. Còn quy định cụ thể về giảm án phí khi hoà giải thành trước khi mở phiên toà là chuyện của nguyên đơn và bị đơn cùng tính, và có thể là thêm một lý do để chốt sớm phần không tranh chấp. Bài này không nêu mức tiền hay tỷ lệ; hãy đối chiếu văn bản hiện hành về án phí khi cần.
Trình tự gợi ý từ lúc nhận đơn tới khi nộp ý kiến
Để lời thừa nhận chính xác, bạn nên đi theo thứ tự:
- Đọc đơn khởi kiện, tách yêu cầu thành từng mảnh như bảng ở trên.
- Lục lại toàn bộ giấy tờ, sao kê, tin nhắn liên quan tới từng mảnh.
- Đánh dấu mảnh nào có giấy tờ rõ, mảnh nào chỉ dựa vào trí nhớ.
- Viết nháp văn bản ý kiến, để một hai ngày rồi đọc lại với con mắt của người ngoài.
- Nếu số tiền lớn, nhờ người có chuyên môn đọc trước khi nộp.
- Nộp, giữ bản sao, và chuẩn bị nói nhất quán với văn bản ở các buổi làm việc sau.
Bước để nháp qua một hai ngày nghe có vẻ thừa, nhưng chính lúc đọc lại người ta hay phát hiện mình viết "đồng ý số tiền gốc" trong khi định viết "đồng ý số tiền gốc còn lại". Một chữ thiếu có thể là khác biệt của cả một khoản tiền lớn. Nếu nộp qua bưu chính, hãy chụp lại từng trang trước khi dán phong bì.
Câu hỏi thường gặp
Đã thừa nhận trong văn bản ý kiến rồi có rút lại được không?
Bạn có thể trình bày lại và giải thích vì sao lời thừa nhận trước không đúng, kèm tài liệu chứng minh. Toà sẽ cân nhắc cả hai lời trình bày. Việc rút lại không có lý do thuyết phục thường làm giảm độ tin cậy của bạn.
Thừa nhận một phần có buộc phải trả ngay không?
Không. Thừa nhận trong vụ án chưa phải là bản án. Nghĩa vụ trả chỉ phát sinh hiệu lực thi hành khi có bản án, quyết định có hiệu lực, hoặc khi hai bên thoả thuận và toà công nhận. Bạn có thể đề xuất cách trả trong hoà giải.
Im lặng không phản đối một tình tiết có bị coi là thừa nhận không?
Có thể. Khi một bên trình bày tình tiết mà bên kia không phản đối, toà có thể coi đó là tình tiết không phải chứng minh. Vì vậy với những điểm bạn không đồng ý, nên nói rõ là không đồng ý.
Người đại diện theo uỷ quyền có được thừa nhận thay mình không?
Có, trong phạm vi uỷ quyền. Sự thừa nhận của người đại diện hợp pháp có giá trị như của chính bạn. Khi uỷ quyền, nên ghi rõ hoặc dặn kỹ người đại diện được thừa nhận, thoả thuận tới mức nào.
Nguyên đơn có thể dựa vào lời thừa nhận để đòi thêm không?
Nguyên đơn chỉ có thể dựa vào đúng phần bạn đã thừa nhận. Nếu lời thừa nhận rõ ràng, có con số và giới hạn cụ thể, khó bị diễn giải rộng ra. Đó là lý do nên viết từng khoản thật chính xác.