Người bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời có thể đề nghị toà huỷ bỏ khi có căn cứ luật định, ví dụ đã nộp tài sản hoặc có người khác bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, căn cứ áp dụng không còn, hoặc biện pháp được áp dụng không đúng; ngoài ra có thể đề nghị thay đổi sang biện pháp khác phù hợp hơn. Song song, họ có quyền khiếu nại quyết định trong thời hạn ngắn luật định.
Nhận một quyết định phong toả tài khoản hay cấm bán nhà khi vụ án còn chưa xử thường khiến người ta hoảng: tiền hàng không trả được, giao dịch đang làm dở bị chặn. Bài này viết cho phía bị áp dụng, đi từ việc đọc quyết định, phân biệt khiếu nại với đề nghị huỷ bỏ, các căn cứ huỷ bỏ, cách đề nghị thay đổi biện pháp, tới chuyện đòi bồi thường nếu biện pháp sai. Bài không bàn chi tiết thời hạn khiếu nại; hạn đó nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi toà.
Đọc quyết định: năm điều cần nắm ngay
Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời có hiệu lực thi hành ngay. Trước khi phản ứng, đọc kỹ và ghi lại:
- Biện pháp gì: phong toả tài khoản, phong toả tài sản, kê biên, cấm chuyển dịch, cấm thay đổi hiện trạng hay biện pháp khác. Mỗi biện pháp chặn một loại hành vi khác nhau.
- Tài sản nào, phạm vi bao nhiêu: tài khoản nào, phong toả bao nhiêu tiền; thửa đất nào; tài sản nào bị kê biên, ai được giao quản lý.
- Căn cứ toà nêu: lý do toà chấp nhận, thường dựa trên chứng cứ người yêu cầu nộp.
- Người yêu cầu và vụ án liên quan: số thụ lý vụ án, toà đang giải quyết, để biết gửi văn bản tới đâu.
- Ngày nhận quyết định: mốc để tính thời hạn khiếu nại; giữ phong bì, biên bản giao nhận.
Ghi lại cả những hệ quả thực tế ngay từ đầu: khoản thanh toán nào bị chậm, hợp đồng nào bị lỡ. Đây là cơ sở nếu sau này bạn cần chứng minh thiệt hại.
Nếu quyết định được ban hành khi bạn còn chưa nhận được thông báo thụ lý vụ án, đừng ngạc nhiên: người yêu cầu có thể đã xin cùng lúc với nộp đơn khởi kiện. Khi nhận thông báo thụ lý sau đó, bạn vẫn phải gửi ý kiến về yêu cầu khởi kiện theo đề nghị của toà, độc lập với việc phản ứng lại biện pháp.
Khiếu nại, đề nghị huỷ bỏ, đề nghị thay đổi: chọn đường nào
Ba công cụ này hay bị nhầm với nhau. Chúng có thể dùng song song nhưng phục vụ mục đích khác nhau:
| Công cụ | Dùng khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Khiếu nại quyết định | Cho rằng toà áp dụng không đúng ngay từ đầu: sai đối tượng, thiếu căn cứ, vượt phạm vi | Thời hạn ngắn, tính từ khi nhận quyết định; khiếu nại không làm tạm dừng việc thi hành |
| Đề nghị huỷ bỏ | Có căn cứ luật định để chấm dứt biện pháp, kể cả khi lúc đầu áp dụng là đúng | Có thể đề nghị bất cứ lúc nào căn cứ xuất hiện trong quá trình giải quyết |
| Đề nghị thay đổi | Biện pháp hiện tại không còn phù hợp, có biện pháp khác ít gây thiệt hại hơn mà vẫn bảo đảm được | Thường kết hợp với việc đưa ra tài sản thay thế |
Nhiều trường hợp nên làm cả hai: khiếu nại để giữ quyền trong thời hạn, đồng thời chuẩn bị đề nghị huỷ bỏ hoặc thay đổi với phương án thực tế hơn.
Văn bản gửi toà nên ngắn, đi thẳng vào căn cứ, kèm tài liệu. Trình bày dài về việc người yêu cầu "vu khống" hay "cố tình gây khó dễ" không giúp toà quyết định nhanh hơn; điều toà cần là dữ kiện cho thấy biện pháp không đúng hoặc không còn cần thiết.
Các căn cứ để đề nghị huỷ bỏ
Người yêu cầu tự đề nghị huỷ. Ví dụ sau khi hai bên thương lượng được lịch trả nợ. Bạn có thể đề xuất trong thoả thuận rằng người yêu cầu sẽ làm đơn đề nghị toà huỷ biện pháp.
Bạn đã nộp tài sản hoặc có người khác bảo đảm. Nếu bạn nộp một tài sản để bảo đảm thi hành nghĩa vụ, hoặc có cá nhân, tổ chức khác đứng ra bảo đảm, biện pháp ban đầu có thể được huỷ. Đây là cách hay dùng để giải phóng tài khoản kinh doanh.
Nghĩa vụ đã chấm dứt. Ví dụ bạn đã trả xong khoản tiền đang bị đòi, hoặc nghĩa vụ chấm dứt theo căn cứ khác của pháp luật dân sự.
Căn cứ áp dụng không còn. Biện pháp được áp dụng vì nguy cơ tẩu tán, nay tình hình thay đổi rõ ràng. Cần chứng cứ cụ thể chứ không chỉ lời hứa.
Vụ án bị đình chỉ, đơn khởi kiện bị trả lại, hoặc đã có bản án có hiệu lực. Biện pháp gắn với vụ án; vụ án chấm dứt theo những cách này thì biện pháp thường bị huỷ bỏ, trừ khi bản án có quyết định khác.
Biện pháp áp dụng không đúng. Ví dụ áp dụng lên tài sản không phải của người có nghĩa vụ, hoặc vượt phạm vi tranh chấp.
Đề nghị thay đổi bằng tài sản thay thế: cách làm thực tế
Với người kinh doanh, tài khoản hoặc kho hàng bị phong toả có thể làm tê liệt hoạt động. Một cách thường được cân nhắc là đề xuất tài sản thay thế:
- Xác định tài sản thay thế có giá trị tương ứng nghĩa vụ đang bị đòi và ít ảnh hưởng tới kinh doanh: một thửa đất khác, một khoản tiền gửi, giấy tờ có giá.
- Chuẩn bị giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, tình trạng pháp lý (không thế chấp, không tranh chấp) của tài sản thay thế.
- Làm văn bản đề nghị toà thay đổi biện pháp, nêu rõ thiệt hại đang phát sinh do biện pháp hiện tại và phương án thay thế.
- Nếu có người thân, đối tác sẵn sàng đứng ra bảo đảm, chuẩn bị văn bản thể hiện ý chí của họ.
- Theo dõi quyết định của toà; khi có quyết định mới, kiểm tra xem biện pháp cũ đã được gỡ ở ngân hàng, cơ quan đăng ký chưa.
Đề nghị dựa trên con số và giấy tờ thường được xem xét nghiêm túc hơn lời trình bày chung chung về khó khăn.
Ví dụ giả định: cửa hàng vật liệu bị phong toả tài khoản
Anh Dũng ở Quảng Trị có cửa hàng vật liệu xây dựng, bị một đối tác kiện đòi tiền hàng mà anh cho là đã thanh toán một phần bằng hàng đổi hàng. Đối tác xin và được toà phong toả tài khoản kinh doanh của anh ở mức tương ứng khoản đòi. Ngay tuần sau, anh không thanh toán được cho hai nhà cung cấp.
Anh làm ba việc. Thứ nhất, trong thời hạn luật định, anh khiếu nại quyết định với lý do khoản đòi đã được trả một phần, kèm biên bản giao hàng đổi hàng. Thứ hai, anh đề nghị toà thay đổi biện pháp: thay vì phong toả tài khoản kinh doanh, anh đưa ra một sổ tiết kiệm đứng tên mình có giá trị tương ứng để bảo đảm. Thứ ba, anh ghi lại mọi khoản phạt chậm thanh toán phát sinh, phòng khi sau này cần chứng minh thiệt hại.
Kết quả từng việc tuỳ đánh giá của toà, nhưng cách làm này cho thấy bên bị áp dụng không chỉ có một con đường. Thay đổi biện pháp bằng tài sản thay thế thường là hướng thực tế nhất với người kinh doanh, vì nó giữ được lợi ích của người yêu cầu mà không làm tê liệt việc làm ăn.
Khi biện pháp sai và gây thiệt hại
Luật quy định người yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng mà gây thiệt hại cho người bị áp dụng hoặc người thứ ba thì phải bồi thường. Nếu chính toà tự mình áp dụng không đúng, hoặc áp dụng vượt quá yêu cầu, hoặc chậm áp dụng mà gây thiệt hại, trách nhiệm bồi thường thuộc về Nhà nước theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Để đòi bồi thường, cần chứng minh ba điều: biện pháp được áp dụng không đúng, có thiệt hại thực tế, và thiệt hại phát sinh từ biện pháp đó. Thiệt hại có thể là tiền phạt chậm thanh toán với nhà cung cấp, hợp đồng bị huỷ, lãi vay phát sinh vì không dùng được tiền trong tài khoản. Hoá đơn, hợp đồng, thư từ với đối tác là chứng cứ chính.
Khoản bảo đảm mà người yêu cầu đã gửi là một nguồn để bồi thường, nhưng không phải giới hạn của mức bồi thường. Lưu ý: bản án tuyên bạn thắng kiện không tự động có nghĩa biện pháp bị áp dụng sai; ngược lại bạn thua kiện cũng không loại trừ khả năng biện pháp đã vượt phạm vi cần thiết. Hai câu hỏi được đánh giá riêng.
Những điều không nên làm và lúc nên nhờ người làm nghề
Không nên tìm cách lách quyết định: chuyển tài sản cho người thân bằng giấy viết tay, rút tiền qua tài khoản khác, tháo dỡ tài sản đã bị kê biên. Những việc đó vi phạm quyết định của toà, có thể bị xử lý theo pháp luật và gần như chắc chắn làm vụ án bất lợi hơn cho bạn.
Không nên phớt lờ quyết định với suy nghĩ "chưa xử thì chưa sao". Thời hạn khiếu nại ngắn; bỏ lỡ nó, bạn chỉ còn con đường đề nghị huỷ bỏ khi có căn cứ. Cũng không nên đối đầu với người yêu cầu bằng lời lẽ nặng nề; nhiều vụ, chính một cuộc thương lượng tử tế dẫn tới việc hai bên cùng đề nghị gỡ biện pháp.
Nếu tài sản bị áp dụng có giá trị lớn, liên quan tới hoạt động kinh doanh, hoặc bạn cho rằng biện pháp sai và đang gây thiệt hại nặng, nên nhờ người làm nghề xem quyết định ngay trong những ngày đầu. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem cụ thể nên khiếu nại, đề nghị huỷ hay đề xuất tài sản thay thế.
Câu hỏi thường gặp
Khiếu nại quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời có làm tài khoản được mở khoá ngay không?
Không. Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời có hiệu lực thi hành ngay và việc khiếu nại không làm tạm dừng thi hành. Tài khoản chỉ được gỡ phong toả khi có quyết định huỷ bỏ hoặc thay đổi biện pháp của toà.
Ai giải quyết khiếu nại quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời?
Trước khi mở phiên toà, khiếu nại thường do chánh án toà đang giải quyết vụ án xem xét. Tại phiên toà, việc này do hội đồng xét xử xem xét. Thời hạn khiếu nại và thời hạn giải quyết nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi trực tiếp toà.
Đã trả xong nợ thì biện pháp có tự hết hiệu lực không?
Không tự hết. Bạn cần làm đơn đề nghị toà huỷ bỏ biện pháp, kèm chứng từ đã thanh toán, hoặc đề nghị người yêu cầu làm đơn huỷ. Khi có quyết định huỷ bỏ, kiểm tra để chắc ngân hàng, cơ quan đăng ký đã thực hiện.
Tài sản bị phong toả không phải của mình mà của vợ hoặc chồng thì sao?
Nếu tài sản thuộc sở hữu riêng của người khác, hoặc là tài sản chung mà việc phong toả vượt phần của người có nghĩa vụ, người có quyền có thể trình bày với toà, kèm giấy tờ chứng minh, để được xem xét huỷ bỏ hoặc thay đổi. Tình huống tài sản chung khá phức tạp, nên nhờ người làm nghề.
Người thứ ba bị thiệt hại vì biện pháp khẩn cấp tạm thời có được bồi thường không?
Có thể. Luật quy định người yêu cầu áp dụng không đúng mà gây thiệt hại cho người bị áp dụng hoặc người thứ ba thì phải bồi thường. Người thứ ba cần chứng minh thiệt hại thực tế và mối liên hệ với biện pháp bị áp dụng không đúng.
Có thể đề nghị huỷ bỏ biện pháp sau khi toà đã xử sơ thẩm không?
Biện pháp tồn tại cho tới khi có quyết định huỷ bỏ hoặc bản án có hiệu lực xử lý. Nếu vụ án đang ở giai đoạn kháng cáo, việc đề nghị huỷ bỏ, thay đổi được gửi tới toà đang giải quyết vụ án ở giai đoạn đó. Nên kiểm tra kỹ phần quyết định về biện pháp trong bản án sơ thẩm.