Đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời là văn bản riêng, tách khỏi đơn khởi kiện, trong đó người yêu cầu nêu mình là ai, áp dụng với ai, tranh chấp hay hành vi xâm phạm là gì, vì sao cần áp dụng ngay, và cụ thể xin biện pháp nào. Kèm theo đơn là tài liệu, chứng cứ chứng minh sự cần thiết phải áp dụng biện pháp đó.
Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 nêu các nội dung chính của đơn, nhưng không có "mẫu chuẩn" nào bảo đảm được chấp nhận. Thứ quyết định là phần lý do và chứng cứ: thẩm phán phải thấy được nguy cơ cụ thể chỉ qua vài trang giấy, nhiều khi trong thời gian ngắn. Bài này đi qua từng phần của đơn, cách viết phần lý do, chứng cứ nên kèm và những lỗi hay khiến đơn bị bác.
Các nội dung chính của đơn
Theo cách luật mô tả, đơn yêu cầu cần có tối thiểu những nội dung sau. Đây là danh sách nội dung, không phải mẫu đơn:
- Ngày, tháng, năm làm đơn.
- Tên, địa chỉ, thông tin liên lạc của người yêu cầu áp dụng.
- Tên, địa chỉ của người bị yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.
- Tóm tắt nội dung tranh chấp hoặc hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
- Lý do cần phải áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.
- Biện pháp khẩn cấp tạm thời cần được áp dụng và các yêu cầu cụ thể.
Ngoài ra nên ghi rõ vụ án nào (nếu toà đã thụ lý thì ghi số thụ lý theo thông báo), đính kèm danh mục tài liệu, ký và ghi rõ họ tên. Nếu do người đại diện làm đơn, kèm văn bản chứng minh tư cách đại diện.
Thông tin liên lạc ghi trong đơn nên là địa chỉ và kênh mà bạn thật sự theo dõi hằng ngày. Toà có thể cần liên hệ gấp để thông báo mức bảo đảm phải nộp hoặc thời điểm làm việc, và lỡ một lần liên lạc trong thủ tục khẩn cấp có thể làm mất cả ngày.
Viết phần "lý do cần áp dụng" sao cho thuyết phục
Đây là phần quan trọng nhất và cũng là phần hay bị viết sai nhất. Nhiều đơn chỉ có một câu kiểu "do lo sợ bị đơn tẩu tán tài sản nên đề nghị toà phong toả". Câu đó cho biết nỗi lo, không cho biết căn cứ. Phần lý do nên trả lời ba câu hỏi, theo thứ tự.
Thứ nhất, nguy cơ là gì? Mô tả sự việc cụ thể: ai làm gì, khi nào, ở đâu. Ví dụ: "ngày… người bị yêu cầu đăng tin rao bán căn nhà số… trên mạng xã hội, giá rao thấp hơn mức thông thường; ngày… có người tới xem nhà".
Thứ hai, nếu không áp dụng ngay thì hậu quả là gì? Giải thích vì sao chờ tới khi xét xử thì quá muộn: tài sản đó là tài sản tranh chấp duy nhất, hoặc là nguồn duy nhất để thi hành án; hiện trạng sắp bị xoá; người được cấp dưỡng không còn tiền chữa bệnh.
Thứ ba, vì sao chọn đúng biện pháp này? Cho thấy biện pháp được chọn vừa đủ để ngăn nguy cơ, không rộng hơn mức cần. Ví dụ chỉ xin phong toả số tiền tương ứng khoản đòi, chỉ xin cấm chuyển dịch thửa đất đang tranh chấp chứ không phải mọi tài sản.
Viết bằng câu ngắn, có ngày tháng, có dẫn chiếu tới từng tài liệu kèm theo (ví dụ "xem ảnh chụp số 3"). Tránh lời lẽ cảm xúc hoặc buộc tội; thẩm phán cần dữ kiện chứ không cần tính từ.
Chứng cứ nên kèm theo từng loại biện pháp
Mỗi biện pháp cần một kiểu chứng cứ khác nhau. Bảng dưới gợi ý, không phải danh sách bắt buộc:
| Biện pháp | Chứng cứ về tài sản hoặc người | Chứng cứ về sự cần thiết |
|---|---|---|
| Phong toả tài khoản | Chứng từ chuyển khoản cho thấy tài khoản, tổ chức tín dụng | Dấu hiệu rút, chuyển tiền; tin nhắn né tránh trả nợ |
| Cấm chuyển dịch quyền về tài sản | Bản sao giấy chứng nhận, trích lục, giấy tờ xe | Tin rao bán, người tới xem, hẹn công chứng |
| Cấm thay đổi hiện trạng | Ảnh, video hiện trạng; sơ đồ phạm vi tranh chấp | Vật liệu tập kết, thợ tới, việc đang thi công |
| Kê biên | Mô tả tài sản, nơi đang để | Tài sản bị di chuyển, tháo dỡ, rao bán |
| Buộc cấp dưỡng trước | Giấy khai sinh, giấy tờ về quan hệ | Hoá đơn chi phí thiết yếu, hoàn cảnh khó khăn |
Bản sao nên rõ, đánh số thứ tự. Ảnh chụp màn hình tin rao nên giữ cả đường dẫn và thời điểm chụp trong ghi chú riêng của bạn để khi cần có thể trình bày nguồn gốc, dù không ghi đường dẫn vào đơn.
Toà đọc đơn của bạn như thế nào
Hiểu cách thẩm phán tiếp cận đơn giúp bạn viết trúng. Việc đầu tiên thường là kiểm tra đơn có gắn với một vụ án đang giải quyết hoặc đơn khởi kiện nộp cùng lúc hay không, người yêu cầu có quyền yêu cầu không, và biện pháp xin có nằm trong danh mục luật cho phép không. Sai ở bước này thì phần lý do có hay mấy cũng không cứu được.
Bước tiếp theo là đối chiếu biện pháp với yêu cầu khởi kiện. Thẩm phán tự hỏi: nếu sau này nguyên đơn thắng, biện pháp này có thực sự giúp bản án thi hành được không? Có biện pháp nào nhẹ hơn mà vẫn đạt mục đích không? Đơn trả lời trước những câu hỏi đó thường được xử lý nhanh hơn.
Cuối cùng là cân nhắc thiệt hại có thể gây ra cho bên kia. Đây là lúc mức bảo đảm được tính tới với các biện pháp thuộc nhóm phải bảo đảm. Một đơn xin phạm vi hợp lý giúp mức bảo đảm hợp lý, và giảm nguy cơ bên kia khiếu nại thành công.
Trong suốt quá trình này, thẩm phán chủ yếu dựa vào giấy tờ bạn nộp. Không có buổi tranh luận dài như phiên toà. Vì vậy mọi điều bạn muốn toà biết phải có trong đơn và tài liệu kèm theo, sắp xếp sao cho đọc một lượt là hiểu.
Nộp đơn và theo dõi
Sau khi viết xong, trình tự thường như sau:
- Nộp tại toà đang giải quyết vụ án. Nếu xin cùng lúc với đơn khởi kiện, nộp tại toà có thẩm quyền giải quyết vụ án đó, kèm cả hai đơn.
- Xin giấy biên nhận hoặc giữ bằng chứng đã nộp, ghi rõ thời điểm nộp, vì một số thời hạn xem xét tính theo giờ hoặc theo ngày kể từ lúc toà nhận đơn.
- Chờ thông báo của toà về biện pháp bảo đảm, nếu biện pháp thuộc nhóm phải bảo đảm; thực hiện đúng mức và thời hạn được ấn định.
- Nhận quyết định áp dụng hoặc văn bản thông báo không chấp nhận có nêu lý do.
- Nếu được chấp nhận, theo dõi việc thi hành: quyết định đã tới ngân hàng, cơ quan đăng ký, cơ quan thi hành án chưa.
- Nếu không được chấp nhận, đọc kỹ lý do. Có thể khiếu nại theo thủ tục và thời hạn luật định, hoặc chuẩn bị đơn mới khi có căn cứ mới.
Giữ toàn bộ bản sao đơn và tài liệu đã nộp. Khi cần khiếu nại hoặc nộp lại, bạn sẽ không phải dựng lại từ đầu.
Lỗi hay khiến đơn bị bác
Không chỉ ra tài sản cụ thể. Đề nghị phong toả "toàn bộ tài sản" hoặc "các tài khoản" mà không nêu tài sản nào, ở đâu. Người thi hành không thể thực hiện một quyết định không có đối tượng rõ ràng.
Nhầm biện pháp. Xin kê biên tài sản đang tranh chấp trong một vụ đòi nợ, nơi tài sản chỉ là nguồn trả nợ. Đúng hơn là phong toả tài sản của người có nghĩa vụ.
Phạm vi rộng hơn yêu cầu khởi kiện. Khoản đòi nhỏ mà xin khoá tài sản giá trị gấp nhiều lần. Toà có thể thu hẹp hoặc không chấp nhận.
Thiếu chứng cứ về sự cần thiết. Có giấy tờ chứng minh khoản nợ nhưng không có gì cho thấy nguy cơ tẩu tán. Chứng minh có quyền mới là một nửa; nửa còn lại là chứng minh vì sao phải làm ngay.
Không thực hiện bảo đảm đúng hạn. Với biện pháp phải bảo đảm, toà ra quyết định sau khi người yêu cầu đã thực hiện xong biện pháp bảo đảm. Chậm trễ ở bước này làm mất ý nghĩa khẩn cấp.
Lẫn đơn yêu cầu với đơn tố cáo. Có người viết đơn yêu cầu như một lá đơn tố cáo hành vi lừa đảo, kể dài về đạo đức của bên kia. Toà dân sự không xử lý tố cáo trong đơn này. Nếu thấy có dấu hiệu tội phạm, đó là kênh riêng tới cơ quan điều tra; đơn yêu cầu chỉ nên tập trung vào tài sản, nguy cơ và biện pháp.
Đơn của người không thạo giấy tờ và trường hợp nên nhờ người làm nghề
Người lớn tuổi, người ít học vẫn có quyền tự làm đơn. Họ có thể nhờ người thân viết giúp, tự đọc lại và ký; nếu không biết chữ thì điểm chỉ theo cách toà hướng dẫn, có người làm chứng. Điều quan trọng là nội dung đơn phản ánh đúng sự việc người yêu cầu biết, không thêm thắt.
Một số tình huống nên cân nhắc nhờ luật sư hoặc người làm nghề xem trước: tài sản ở nhiều tỉnh, đứng tên nhiều người, liên quan doanh nghiệp; tài sản đang thế chấp ngân hàng; giá trị lớn khiến mức bảo đảm có thể đáng kể; hoặc bên kia đã có luật sư và khả năng khiếu nại cao. Những vụ này đòi hỏi cân nhắc kỹ cả chiến lược chứ không chỉ chuyện điền đủ mục.
Ví dụ giả định: bà Hoà ở Huế làm đơn xin cấm chuyển dịch căn nhà đang tranh chấp thừa kế. Lần đầu bà chỉ viết "sợ em trai bán nhà", toà chưa chấp nhận vì thiếu căn cứ. Lần sau, bà kèm ảnh chụp tin rao bán, lời xác nhận của hai người tới xem nhà, bản sao giấy chứng nhận đứng tên mẹ bà, và nêu rõ chỉ xin với căn nhà đó. Nội dung cùng một yêu cầu, nhưng phần căn cứ khác hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Có thể ghi yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời ngay trong đơn khởi kiện không?
Nên làm đơn yêu cầu riêng. Đơn khởi kiện và đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời có nội dung và thủ tục xem xét khác nhau, thời hạn giải quyết cũng khác. Tách riêng giúp toà xử lý nhanh phần khẩn cấp, và bạn cũng dễ theo dõi, khiếu nại nếu cần.
Đơn yêu cầu có phải công chứng, chứng thực không?
Đơn do người yêu cầu ký, không cần công chứng hay chứng thực. Các tài liệu kèm theo nếu là bản sao thì nên là bản sao có chứng thực hoặc mang bản chính để đối chiếu theo yêu cầu của toà. Nếu người khác ký thay, cần có văn bản thể hiện tư cách đại diện hợp pháp.
Nếu chưa biết địa chỉ hiện tại của người bị yêu cầu thì ghi thế nào?
Ghi địa chỉ cuối cùng mà bạn biết, kèm thông tin khác như nơi làm việc, nơi có tài sản. Với biện pháp áp dụng lên tài sản, địa chỉ nơi có tài sản thường quan trọng không kém địa chỉ cư trú của người bị yêu cầu.
Có thể xin nhiều biện pháp trong cùng một đơn không?
Có thể, miễn mỗi biện pháp được nêu rõ cùng căn cứ riêng. Ví dụ vừa cấm chuyển dịch căn nhà, vừa cấm thay đổi hiện trạng căn nhà đó. Nên tránh liệt kê dàn trải nhiều biện pháp mà không có căn cứ cho từng cái.
Toà không chấp nhận đơn thì có phải trả lại tiền bảo đảm không?
Nếu toà không chấp nhận yêu cầu, thường bạn chưa phải nộp bảo đảm hoặc khoản đã nộp sẽ được xem xét trả lại theo quy định. Hãy hỏi rõ toà về khoản bảo đảm trong trường hợp này và giữ mọi chứng từ nộp tiền.