Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự là việc toà chấm dứt vụ án mà không xét xử nội dung, khi rơi vào một trong các căn cứ luật định: nguyên đơn rút toàn bộ yêu cầu, nguyên đơn được triệu tập hợp lệ lần thứ hai vẫn vắng mặt, nguyên đơn chết mà quyền không được thừa kế, thời hiệu đã hết khi có đương sự yêu cầu áp dụng, không nộp tạm ứng chi phí định giá và chi phí tố tụng khác, cùng một số trường hợp khác.
Quyết định đình chỉ khác bản án ở chỗ nó không trả lời ai đúng ai sai. Vì vậy hệ quả của nó rất khác nhau tuỳ căn cứ: có trường hợp được kiện lại, có trường hợp không; có lúc chỉ một phần vụ án bị đình chỉ, phần còn lại vẫn đi tiếp. Bài này đi qua từng căn cứ và việc nên làm khi bạn là người nhận quyết định, ở vai nguyên đơn hay bị đơn.
Các căn cứ đình chỉ và hệ quả thực tế
Bảng diễn đạt lại các căn cứ đình chỉ trong Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 theo cách người trong cuộc hay gặp. Cột cuối là gợi ý chung; vụ cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành.
| Căn cứ | Thường xảy ra khi | Gợi ý về việc kiện lại |
|---|---|---|
| Nguyên đơn là cá nhân chết mà quyền, nghĩa vụ không được thừa kế | Yêu cầu gắn với nhân thân, như một số yêu cầu về hôn nhân | Không đặt ra |
| Cơ quan, tổ chức giải thể, phá sản mà không có tổ chức kế thừa | Doanh nghiệp là nguyên đơn đã chấm dứt | Không đặt ra |
| Người khởi kiện rút toàn bộ yêu cầu | Hai bên tự thoả thuận, hoặc nguyên đơn đổi ý | Được khởi kiện lại theo luật, nhưng phải xét thời hiệu |
| Nguyên đơn được triệu tập hợp lệ lần thứ hai vẫn vắng mặt, không đề nghị xét xử vắng mặt, không vì bất khả kháng hay trở ngại khách quan | Nguyên đơn bỏ vụ án, đổi địa chỉ không báo | Được khởi kiện lại theo luật, nhưng phải xét thời hiệu |
| Đã có quyết định mở thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã là đương sự, mà vụ án liên quan tới tài sản, nghĩa vụ của họ | Kiện công ty đang lâm vào phá sản | Yêu cầu chuyển sang thủ tục phá sản |
| Nguyên đơn không nộp tạm ứng chi phí định giá tài sản và chi phí tố tụng khác | Tranh chấp nhà đất cần định giá mà nguyên đơn không nộp | Cần xem kỹ quyết định, nên hỏi người có chuyên môn |
| Đương sự yêu cầu áp dụng thời hiệu trước khi toà sơ thẩm ra bản án, quyết định và thời hiệu đã hết | Đòi nợ quá lâu, bị đơn nêu thời hiệu | Thường không còn đường kiện lại cùng yêu cầu |
| Các trường hợp đáng lẽ phải trả lại đơn từ đầu mà toà đã lỡ thụ lý | Người kiện không có quyền khởi kiện, sự việc đã có bản án hiệu lực… | Tuỳ lý do; có lý do khắc phục được |
Luật đặt nguyên tắc: khi đã có quyết định đình chỉ, đương sự không được khởi kiện lại cùng vụ án nếu không có gì khác về nguyên đơn, bị đơn và quan hệ tranh chấp, trừ những trường hợp luật cho phép. Rút toàn bộ yêu cầu và vắng mặt lần thứ hai nằm trong nhóm được khởi kiện lại; bài về rút đơn trong danh mục này phân tích kỹ cái giá của con đường đó.
Đình chỉ một phần: khi vụ án vẫn còn mà một yêu cầu đã thôi
Một vụ án có thể gồm nhiều yêu cầu: yêu cầu của nguyên đơn, yêu cầu phản tố của bị đơn, yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Căn cứ đình chỉ có thể chỉ chạm vào một yêu cầu. Ví dụ nguyên đơn rút một phần yêu cầu thì toà đình chỉ phần đó, phần còn lại vẫn xét. Bị đơn có yêu cầu phản tố mà không nộp tạm ứng chi phí định giá phần mình yêu cầu thì toà đình chỉ yêu cầu phản tố, yêu cầu của nguyên đơn vẫn được giải quyết.
Trường hợp hay gây bất ngờ: nguyên đơn rút toàn bộ yêu cầu, nhưng bị đơn vẫn giữ yêu cầu phản tố. Vụ án không bị đình chỉ hết mà tiếp tục với yêu cầu phản tố, và vai trò đổi chỗ: bị đơn trở thành nguyên đơn, nguyên đơn trở thành bị đơn đối với yêu cầu đó. Người tưởng rút đơn là xong chuyện có thể vẫn phải ra toà ở vai bị kiện.
Vì vậy khi nhận quyết định, việc đầu tiên là đọc phần quyết định để biết đình chỉ toàn bộ vụ án hay chỉ đình chỉ giải quyết một yêu cầu cụ thể. Nếu là đình chỉ một phần, phần còn lại vẫn có lịch triệu tập, phiên họp, phiên toà như thường và bạn vẫn phải tham gia.
Đọc quyết định đình chỉ trong năm phút
Căn cứ đình chỉ. Tìm câu nêu căn cứ, thường dẫn điều khoản của Bộ luật Tố tụng dân sự. Căn cứ quyết định gần như mọi thứ phía sau: kiện lại được không, tiền tạm ứng án phí xử lý ra sao, có nên kháng cáo không.
Phạm vi đình chỉ. Toàn bộ vụ án, hay chỉ yêu cầu của một người. Ghi lại phần nào còn đang được giải quyết.
Xử lý tiền tạm ứng án phí. Quyết định thường ghi số tiền tạm ứng được trả lại hay nộp vào ngân sách tuỳ căn cứ. Cách xử lý này theo quy định về án phí, được nói riêng ở danh mục án phí của site.
Biện pháp khẩn cấp tạm thời. Nếu vụ án có biện pháp khẩn cấp tạm thời, xem quyết định có xử lý biện pháp đó không. Việc huỷ biện pháp và trả lại khoản bảo đảm có thủ tục riêng.
Quyền kháng cáo và thời hạn. Cuối quyết định thường ghi quyền kháng cáo. Thời hạn kháng cáo quyết định đình chỉ của toà sơ thẩm ngắn và tính từ ngày nhận, nên đánh dấu ngay ngày nhận trên phong bì hoặc biên bản giao nhận.
Khi nào nên kháng cáo quyết định đình chỉ
Kháng cáo đáng cân nhắc khi bạn cho rằng căn cứ đình chỉ không đúng. Một số tình huống: bạn vắng mặt lần hai vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan có giấy tờ chứng minh, như đang nằm viện, nhưng toà vẫn coi là vắng mặt không lý do; giấy triệu tập không được tống đạt hợp lệ; toà cho rằng thời hiệu đã hết trong khi có sự kiện làm thời hiệu bắt đầu lại, như bên vay đã thừa nhận nợ bằng văn bản.
Ngược lại, nếu căn cứ đình chỉ là đúng và được kiện lại, kháng cáo nhiều khi không phải lựa chọn tốt nhất. Nộp đơn mới sau khi khắc phục nguyên nhân có thể nhanh hơn một vụ phúc thẩm về quyết định. Lựa chọn này phụ thuộc vào thời hiệu còn lại, chi phí và việc bên kia có thể làm gì với tài sản trong lúc chờ.
Thủ tục phúc thẩm quyết định thuộc phần kháng cáo, site này chỉ nhắc. Điều quan trọng ở giai đoạn sơ thẩm là đừng để quá thời hạn trong lúc còn đang cân nhắc. Nếu chưa chắc, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn ngay trong những ngày đầu sau khi nhận quyết định, mang theo quyết định và các giấy triệu tập liên quan.
Nhìn từ phía bị đơn khi vụ án bị đình chỉ
Bị đơn thường thở phào khi nhận quyết định đình chỉ. Một vài điều nên biết trước khi coi mọi chuyện đã xong:
- Nếu căn cứ là nguyên đơn rút đơn hoặc vắng mặt lần hai, nguyên đơn vẫn có thể khởi kiện lại khi còn thời hiệu. Khoản nợ, nghĩa vụ trong tranh chấp không tự mất.
- Nếu bạn có yêu cầu phản tố, yêu cầu đó không tự mất khi nguyên đơn rút đơn. Bạn có thể giữ hoặc rút, mỗi lựa chọn có hệ quả riêng.
- Biện pháp khẩn cấp tạm thời áp lên tài sản của bạn không đương nhiên được gỡ ngay; theo dõi quyết định huỷ biện pháp và thủ tục kèm theo.
- Nếu căn cứ là hết thời hiệu theo yêu cầu của bạn, đó là kết quả có lợi cho bạn về mặt tố tụng. Tuy vậy nghĩa vụ dân sự tự nguyện thực hiện sau khi hết thời hiệu vẫn có thể được xem xét theo quy định riêng; đừng hiểu là mọi quan hệ với bên kia đã chấm dứt.
- Lưu lại quyết định đình chỉ cùng hồ sơ. Nếu bị kiện lại, quyết định này giúp bạn và toà xác định vụ mới có trùng vụ cũ không.
Đình chỉ không phải chiến thắng hay thất bại về nội dung. Nó chỉ cho biết vụ án này dừng ở đây vì một lý do tố tụng.
Phòng tránh bị đình chỉ ngoài ý muốn
Phần lớn các vụ bị đình chỉ mà nguyên đơn không muốn rơi vào hai căn cứ: vắng mặt lần thứ hai và không nộp tạm ứng chi phí định giá, chi phí tố tụng khác. Cả hai đều phòng được. Giữ đường nhận giấy của toà thông suốt, báo toà khi đổi địa chỉ, đọc kỹ từng giấy triệu tập và thông báo nộp tiền, ghi hạn vào tờ mốc của vụ án.
Khi biết trước mình không thể đến theo giấy triệu tập, gửi văn bản trình bày lý do kèm giấy tờ chứng minh, hoặc cân nhắc uỷ quyền cho người khác tham gia, hoặc đề nghị xét xử vắng mặt nếu phù hợp với giai đoạn tố tụng. Nếu chưa đủ khả năng nộp chi phí định giá, trình bày sớm với toà để được hướng dẫn, thay vì im lặng tới khi hết hạn.
Với căn cứ thời hiệu, việc phòng tránh nằm ở trước khi kiện: tính thời hiệu, giữ bằng chứng về các sự kiện làm thời hiệu bắt đầu lại như văn bản thừa nhận nợ. Thời hiệu thuộc phạm vi của site chuyên về thời hạn; ở đây chỉ nhắc rằng nó là căn cứ đình chỉ khó gỡ nhất.
Câu hỏi thường gặp
Quyết định đình chỉ có giống bản án bác đơn khởi kiện không?
Không. Bản án bác yêu cầu là toà đã xét nội dung và kết luận yêu cầu không có căn cứ. Quyết định đình chỉ chấm dứt vụ án vì lý do tố tụng mà không xét ai đúng ai sai. Hệ quả về quyền khởi kiện lại của hai loại văn bản này cũng khác nhau.
Nguyên đơn rút đơn mà bị đơn không đồng ý thì toà có đình chỉ không?
Ở cấp sơ thẩm, việc nguyên đơn rút yêu cầu là quyền tự định đoạt, toà đình chỉ phần đã rút mà không cần bị đơn đồng ý; nếu bị đơn có yêu cầu phản tố thì phần đó vẫn được giải quyết. Ở cấp phúc thẩm thì khác: việc rút đơn cần hỏi ý kiến bị đơn.
Bị đình chỉ vì không nộp tiền định giá thì có kiện lại được không?
Đây là trường hợp nên xem kỹ quyết định và hỏi người có chuyên môn. Quyền khởi kiện lại sau đình chỉ được luật giới hạn ở một số căn cứ; nếu bạn có ý định kiện lại, hãy xác định trước vụ mới có khác vụ cũ về đương sự hay quan hệ tranh chấp không.
Ai được kháng cáo quyết định đình chỉ?
Đương sự hoặc người đại diện hợp pháp của đương sự có quyền kháng cáo quyết định đình chỉ giải quyết vụ án của toà sơ thẩm để yêu cầu toà cấp trên xem xét lại theo thủ tục phúc thẩm. Viện kiểm sát có quyền kháng nghị. Thời hạn kháng cáo quyết định ngắn hơn thời hạn kháng cáo bản án.
Đình chỉ rồi thì giấy tờ gốc đã nộp cho toà lấy lại được không?
Bạn có thể làm văn bản đề nghị toà trả lại bản chính tài liệu, chứng cứ đã giao nộp, theo quy định về lưu trữ hồ sơ. Nên giữ bản sao có chứng thực trước khi nộp bản chính ngay từ đầu để không phụ thuộc việc trả lại.
Vụ án bị đình chỉ có được ghi vào lý lịch hay hồ sơ cá nhân không?
Vụ án dân sự không tạo ra án tích như vụ án hình sự. Quyết định đình chỉ chỉ là văn bản tố tụng trong hồ sơ vụ án, không phải bản án kết tội và không ghi vào lý lịch tư pháp theo nghĩa án tích.