Toà xét xử vắng mặt một đương sự trong vụ án dân sự khi người đó có văn bản đề nghị xét xử vắng mặt, khi họ có người đại diện tham gia phiên toà, hoặc khi họ đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt trong những trường hợp luật cho phép xử tiếp. Bản án xử vắng mặt có giá trị như bản án có mặt; người vắng mặt vẫn có quyền kháng cáo, với thời hạn tính theo quy định riêng cho người không có mặt.
Như vậy có hai tình huống rất khác nhau dưới cùng một tên gọi: bạn chủ động chọn không đến, hoặc bạn bị xử khi không có mặt. Bài này đi qua cả hai: ai nên đề nghị xét xử vắng mặt và viết văn bản đó thế nào, khi nào toà xử vắng mặt mà không cần ai đề nghị, và việc làm ngay khi biết mình đã bị xử vắng.
Ba con đường dẫn tới xét xử vắng mặt
Hệ quả vắng mặt theo từng lần triệu tập và từng vai đã có bảng riêng ở site chuyên về thời hạn; bảng dưới chỉ gom các con đường dẫn tới việc toà xử khi một người không có mặt.
| Con đường | Điều kiện chính | Ai thường gặp |
|---|---|---|
| Đương sự đề nghị xét xử vắng mặt | Có văn bản đề nghị gửi toà trước phiên toà | Người ở xa, người bệnh, bị đơn không tranh chấp số nợ |
| Có người đại diện tham gia phiên toà | Người đại diện hợp pháp có mặt thay đương sự | Người đã uỷ quyền cho người thân, luật sư làm đại diện |
| Vắng mặt lần thứ hai dù được triệu tập hợp lệ, không có lý do bất khả kháng hay trở ngại khách quan | Áp dụng khác nhau theo vai: bị đơn, người liên quan không có yêu cầu riêng thì toà xử vắng mặt họ; nguyên đơn thì bị coi như từ bỏ yêu cầu | Bị đơn né tránh, người liên quan không quan tâm |
Điểm cần nhớ ở dòng cuối: với nguyên đơn, vắng mặt lần hai không dẫn tới xét xử vắng mặt mà dẫn tới đình chỉ yêu cầu khởi kiện, trừ khi họ đã có văn bản đề nghị xét xử vắng mặt. Với bị đơn có yêu cầu phản tố, phần phản tố cũng có thể bị coi như từ bỏ. Vì vậy cùng là vắng mặt, hậu quả cho người đi kiện và người bị kiện khác hẳn nhau.
Ai nên chủ động đề nghị xét xử vắng mặt
Đề nghị xét xử vắng mặt hợp với người không có tranh cãi lớn cần trình bày, hoặc đã trình bày đầy đủ bằng văn bản và chứng cứ trong hồ sơ. Ví dụ bị đơn thừa nhận khoản nợ, chỉ xin trả dần và đã ghi rõ trong văn bản gửi toà; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan chỉ cần toà biết họ không có yêu cầu gì; nguyên đơn ở nước ngoài hoặc ở tỉnh xa có hồ sơ chứng cứ đầy đủ, rõ ràng.
Ngược lại, nếu vụ án còn tranh cãi về sự thật, về số tiền, về chữ ký, việc vắng mặt làm bạn mất cơ hội hỏi bên kia, đối chất, giải thích những điểm thẩm phán còn băn khoăn tại phiên toà. Một văn bản viết sẵn không trả lời được những câu hỏi phát sinh trong phòng xử. Trong trường hợp này, nếu không thể có mặt, uỷ quyền cho người hiểu vụ việc tham gia thay thường tốt hơn.
Đề nghị xét xử vắng mặt cũng không phải cách né một phiên toà khó chịu. Bạn vẫn chịu kết quả của bản án, chỉ là không có mặt để bảo vệ mình. Hãy coi nó là một lựa chọn kỹ thuật cho người đã nói hết điều cần nói, không phải lối thoát.
Viết văn bản đề nghị xét xử vắng mặt
Không có mẫu nào bắt buộc phải dùng nguyên văn. Văn bản nên có đủ các nội dung dưới đây để toà không phải hỏi lại:
- Tên toà đang giải quyết, số thụ lý, tên các đương sự và tư cách tham gia của bạn trong vụ án.
- Đề nghị rõ ràng: đề nghị toà xét xử vắng mặt bạn tại phiên toà sơ thẩm, và nếu muốn, cả các phiên họp, buổi làm việc khác trong giai đoạn còn lại.
- Ý kiến của bạn về yêu cầu trong vụ án: đồng ý toàn bộ, đồng ý một phần (phần nào), hay không đồng ý, kèm lý do ngắn gọn. Nếu đã có văn bản ghi ý kiến trước đó, ghi rõ bạn giữ nguyên ý kiến đó.
- Danh sách tài liệu, chứng cứ bạn đã nộp và đề nghị toà xem xét.
- Địa chỉ nhận bản án, quyết định. Đây là chi tiết hay bị quên nhưng quan trọng, vì thời hạn kháng cáo của người vắng mặt gắn với ngày nhận bản án.
- Ký, ghi ngày, nộp tại toà có xác nhận đã nhận hoặc gửi bằng bưu chính có báo phát. Giữ một bản cho mình.
Nếu sau đó bạn đổi ý và muốn đến phiên toà, bạn vẫn có quyền có mặt. Ngược lại, nếu ý kiến của bạn thay đổi sau khi đã gửi văn bản, hãy gửi văn bản mới; đừng để toà xét theo một ý kiến cũ mà bạn không còn giữ.
Khi toà xử vắng mặt bạn mà bạn không chủ động chọn
Đọc lại lịch sử giấy tờ. Tìm hai giấy triệu tập phiên toà gần nhất, ngày nhận, người ký nhận. Nếu giấy được nhận thay, được niêm yết, xem lại cách tính "coi như đã nhận" trong bài về tống đạt của site.
Xác định bạn có lý do chính đáng hay không. Ốm nặng, tai nạn, thiên tai, không nhận được giấy vì lỗi tống đạt là những lý do có thể đưa ra. Quên, bận việc, không muốn đến thì không.
Nhận bản án. Bản án được gửi cho đương sự vắng mặt theo luật định. Nếu chưa nhận, liên hệ toà để nhận; ngày nhận hoặc ngày bản án được niêm yết thường là mốc tính thời hạn kháng cáo cho người vắng mặt.
Quyết định kháng cáo. Nếu không đồng ý với bản án, con đường là kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm. Luật tố tụng dân sự Việt Nam không có thủ tục "xin xử lại vì vắng mặt" riêng ở cấp sơ thẩm. Thủ tục kháng cáo thuộc site khác, chỉ nhắc ở đây.
Chuẩn bị cho giai đoạn sau. Nếu không kháng cáo, bản án sẽ có hiệu lực và chuyển sang thi hành án. Hiểu nghĩa vụ của mình trong phần quyết định để chủ động thoả thuận với bên kia thay vì bị cưỡng chế.
Nhìn từ phía nguyên đơn khi bị đơn không đến
Với nguyên đơn, bị đơn vắng mặt lần thứ nhất thường làm phiên toà phải hoãn, nghe rất bực bội. Nhưng đây là bảo đảm thủ tục: nếu toà xử ngay lần đầu, bản án dễ bị kháng cáo với lý do bị đơn không được tham gia, kéo vụ án dài hơn. Tới lần triệu tập hợp lệ thứ hai, nếu bị đơn vẫn vắng mặt không vì bất khả kháng hay trở ngại khách quan, toà có thể xét xử vắng mặt họ.
Việc nguyên đơn nên làm là giúp toà có tống đạt hợp lệ: cung cấp địa chỉ đúng, địa chỉ nơi làm việc nếu biết, thông báo khi bị đơn đổi chỗ ở. Một bản án xử vắng mặt dựa trên tống đạt chắc chắn khó bị lật lại hơn nhiều.
Đồng thời, đừng cho rằng bị đơn vắng mặt thì mình thắng chắc. Toà vẫn xét yêu cầu trên chứng cứ trong hồ sơ, và yêu cầu không có căn cứ vẫn có thể bị bác dù bên kia không có mặt để phản bác. Hồ sơ chứng cứ của nguyên đơn phải tự đứng được.
Ví dụ giả định: bị đơn ở xa chọn đề nghị xét xử vắng mặt
Ông Bình đang làm việc ở Cà Mau thì nhận thông báo thụ lý của một toà ở Tuyên Quang: một người bạn cũ kiện đòi khoản tiền ông vay để mua hàng nhiều năm trước. Ông không chối khoản vay, đã trả được một phần qua chuyển khoản, còn lại chưa trả. Đi lại giữa hai tỉnh mất nhiều ngày, mỗi lần triệu tập là mất một tuần công việc.
Ông gửi văn bản ghi ý kiến: thừa nhận khoản vay, liệt kê các lần chuyển khoản đã trả kèm sao kê, đề nghị toà trừ phần đã trả và cho trả dần phần còn lại. Cùng văn bản, ông đề nghị toà xét xử vắng mặt mình ở phiên họp và phiên toà, ghi rõ địa chỉ nhận bản án ở Cà Mau và đăng ký nhận văn bản qua kênh điện tử.
Tại phiên toà, nguyên đơn có mặt. Toà đối chiếu sao kê ông Bình nộp với lời trình bày của nguyên đơn, chấp nhận trừ phần đã trả có chứng cứ. Bản án được gửi cho ông Bình; ông đọc, thấy phần quyết định phù hợp với ý kiến mình, không kháng cáo.
Nếu ông Bình cho rằng mình đã trả thêm một khoản tiền mặt không có giấy tờ, cách làm này sẽ không phù hợp: ông cần có mặt hoặc có người đại diện hiểu chuyện để trình bày, hỏi lại nguyên đơn và đề nghị toà lấy lời khai người làm chứng. Đề nghị xét xử vắng mặt chỉ tốt khi hồ sơ giấy tờ đã nói thay được bạn.
Những hiểu lầm hay gặp
- "Không đến thì toà không xử được." Sai. Toà có thể xử vắng mặt theo các điều kiện nêu trên.
- "Bản án xử vắng mặt không có giá trị." Sai. Bản án có hiệu lực như mọi bản án nếu không bị kháng cáo, kháng nghị theo luật.
- "Đề nghị xử vắng mặt là nhận thua." Không đúng. Bạn vẫn trình bày ý kiến bằng văn bản và toà xem xét đầy đủ.
- "Nguyên đơn vắng mặt lần hai thì toà xử vắng mặt nguyên đơn." Thường không: nguyên đơn bị coi như từ bỏ yêu cầu và toà đình chỉ, trừ khi họ đã đề nghị xét xử vắng mặt.
- "Có người đại diện thì không cần quan tâm nữa." Người đại diện thay bạn trong phạm vi uỷ quyền, nhưng kết quả vẫn ràng buộc bạn. Giữ liên lạc và đọc bản án khi nhận.
Nếu vụ án của bạn có yếu tố khó như tống đạt qua niêm yết, đương sự ở nước ngoài, hãy đọc thêm các bài về tống đạt trong site trước khi quyết định có mặt hay không.
Câu hỏi thường gặp
Đề nghị xét xử vắng mặt có cần lý do không?
Văn bản đề nghị không bắt buộc nêu lý do vắng mặt như khi xin hoãn. Điều quan trọng là thể hiện rõ ý chí đề nghị xét xử vắng mặt và ý kiến của bạn về yêu cầu trong vụ án, để toà có căn cứ giải quyết.
Đã đề nghị xử vắng mặt thì còn được đến phiên toà không?
Vẫn được. Đề nghị xét xử vắng mặt không cấm bạn có mặt. Nếu bạn đến, bạn tham gia phiên toà như mọi đương sự có mặt và có thể trình bày bổ sung trong giới hạn luật cho phép.
Bị xử vắng mặt thì thời hạn kháng cáo tính từ khi nào?
Với đương sự không có mặt tại phiên toà hoặc khi tuyên án, luật có cách tính riêng, thường gắn với ngày nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết. Mốc cụ thể và thời hạn thuộc site chuyên về thời hạn; điều cần làm ngay là ghi ngày nhận bản án.
Bị đơn ở nước ngoài thì có bị xử vắng mặt không?
Có thể, nếu việc tống đạt ra nước ngoài đã được thực hiện hợp lệ theo các kênh luật định và các điều kiện xét xử vắng mặt được đáp ứng. Việc tống đạt ra nước ngoài thường mất nhiều thời gian nên vụ án loại này kéo dài hơn.
Uỷ quyền cho người khác dự phiên toà có tính là vắng mặt không?
Khi người đại diện hợp pháp của bạn có mặt, bạn được coi là đã tham gia thông qua người đại diện, và toà xét xử vắng mặt cá nhân bạn mà không phải hoãn. Hệ quả của các việc người đại diện làm trong phạm vi uỷ quyền ràng buộc bạn.
Người có quyền lợi liên quan không muốn tham gia thì phải làm gì?
Nên gửi văn bản cho toà nêu rõ mình có hay không có yêu cầu gì trong vụ án và đề nghị xét xử vắng mặt. Im lặng không đến cũng dẫn tới xét xử vắng mặt sau lần triệu tập hợp lệ thứ hai, nhưng toà sẽ không biết ý kiến của bạn.