Phiên toà dân sự sơ thẩm bị hoãn khi có một trong các lý do luật định, phổ biến nhất là đương sự hoặc người đại diện, người bảo vệ quyền lợi của họ vắng mặt lần thứ nhất khi đã được triệu tập hợp lệ, thành viên hội đồng xét xử hay thư ký bị thay đổi mà không có người thay ngay, hoặc thiếu người phiên dịch. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thời hạn hoãn phiên toà sơ thẩm không quá 1 tháng kể từ ngày ra quyết định hoãn, với thủ tục rút gọn là không quá 15 ngày.
Hoãn phiên toà làm vụ án dài thêm, nhưng cũng là cơ chế bảo vệ quyền được có mặt. Bài này giải thích các lý do hoãn, cách hoãn khác với tạm ngừng phiên toà, cách xin hoãn khi bạn có lý do thật, và việc cần làm để phiên toà lần sau không bị hoãn tiếp.
Các lý do hoãn phiên toà thường gặp
Bảng diễn đạt lại các trường hợp hay gặp trong vụ dân sự. Mỗi trường hợp có điều kiện chi tiết trong luật; khi gặp thật, nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn.
| Tình huống | Toà xử lý thế nào |
|---|---|
| Đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền lợi vắng mặt lần thứ nhất dù đã được triệu tập hợp lệ | Phải hoãn phiên toà, trừ khi người vắng mặt đã đề nghị xét xử vắng mặt |
| Vắng mặt lần thứ hai vì sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan | Có thể hoãn; vắng mặt lần thứ hai không có lý do như vậy thì có hệ quả riêng theo vai |
| Thẩm phán, hội thẩm, thư ký phiên toà bị thay đổi tại phiên toà mà không có người dự khuyết thay ngay | Hoãn để cử người thay |
| Người phiên dịch vắng mặt mà không có người khác thay | Hoãn, trừ khi đương sự đồng ý xét xử |
| Người làm chứng, người giám định vắng mặt | Hội đồng xét xử cân nhắc tiếp tục hay hoãn, tuỳ sự vắng mặt có ảnh hưởng tới việc giải quyết không |
Hệ quả vắng mặt lần thứ hai không có lý do chính đáng, theo từng vai nguyên đơn, bị đơn, người liên quan, đã được trình bày ở site chuyên về thời hạn và ở bài về xét xử vắng mặt trong danh mục này. Ở đây chỉ cần nhớ: lần hai không còn được hoãn "đương nhiên" như lần một.
Hoãn bao lâu và phiên toà mở lại ra sao
Quyết định hoãn phiên toà phải ghi lý do hoãn và thời gian, địa điểm mở lại phiên toà. Thời hạn hoãn phiên toà sơ thẩm theo thủ tục thông thường không quá 1 tháng kể từ ngày ra quyết định hoãn; theo thủ tục rút gọn không quá 15 ngày. Nếu vì lý do khách quan mà toà không thể mở lại đúng thời gian ghi trong quyết định, toà phải thông báo cho những người tham gia tố tụng về thời gian, địa điểm mở lại.
Quyết định hoãn thường được công bố ngay tại phòng xử cho những người có mặt và gửi cho người vắng mặt. Nếu bạn có mặt hôm đó, ghi ngay ngày giờ mở lại; đừng chờ giấy về nhà. Nếu bạn vắng mặt, hãy liên hệ toà để biết ngày mở lại thay vì đoán.
Phiên toà mở lại không phải làm lại mọi bước của giai đoạn chuẩn bị xét xử. Hồ sơ, chứng cứ, lời khai vẫn giữ nguyên. Nhưng khoảng thời gian hoãn có thể được các bên dùng để thoả thuận, nộp thêm tài liệu thuộc diện được nộp muộn, hoặc chuẩn bị lại người làm chứng.
Hoãn khác tạm ngừng phiên toà
Hoãn xảy ra khi phiên toà chưa thể bắt đầu hoặc chưa thể tiến hành đúng luật. Thường vì thiếu người phải có mặt. Phiên toà mở lại từ đầu theo thủ tục bắt đầu phiên toà.
Tạm ngừng xảy ra khi phiên toà đang diễn ra. Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 cho hội đồng xét xử tạm ngừng phiên toà trong một số trường hợp: người tiến hành hoặc tham gia tố tụng không thể tiếp tục vì lý do sức khoẻ hoặc sự kiện bất khả kháng; cần xác minh, thu thập bổ sung chứng cứ mà không làm ngay tại phiên được; chờ kết quả giám định bổ sung, giám định lại; các đương sự thống nhất đề nghị tạm ngừng để tự hoà giải; và một số trường hợp khác luật định.
Thời hạn tạm ngừng cũng có giới hạn. Thời hạn tạm ngừng phiên toà không quá 1 tháng. Hết lý do tạm ngừng, phiên toà tiếp tục; quá thời hạn mà lý do vẫn chưa khắc phục được thì toà có thể tạm đình chỉ giải quyết vụ án.
Ý nghĩa với đương sự. Nếu bạn và bên kia đang tiến gần một thoả thuận ngay tại phiên toà, đề nghị tạm ngừng để tự hoà giải là công cụ hợp pháp, thay vì phải chấp nhận một phán quyết vội.
Xin hoãn khi bạn có lý do thật
Đương sự không có quyền tự định lịch phiên toà, nhưng có quyền trình bày lý do không thể có mặt. Làm đúng giúp toà có căn cứ hoãn, đồng thời tránh việc bị coi là vắng mặt không lý do:
- Ngay khi biết mình không thể đến, làm văn bản gửi toà nêu số thụ lý, ngày mở phiên toà, lý do không thể có mặt và đề nghị cụ thể: hoãn phiên toà, hoặc xét xử vắng mặt, hoặc đã uỷ quyền cho người khác.
- Kèm bằng chứng về lý do: giấy ra viện, giấy xác nhận điều trị, giấy tờ về thiên tai, tai nạn giao thông, lịch công tác có xác nhận của cơ quan nếu đó là việc bắt buộc.
- Gửi sớm nhất có thể, trước ngày xử. Nộp trực tiếp có xác nhận, hoặc gửi bằng bưu chính có báo phát; nếu ốm đột xuất, nhờ người thân mang văn bản tới toà trước giờ mở phiên.
- Nếu lý do kéo dài, như phải điều trị nhiều tháng, cân nhắc uỷ quyền tham gia tố tụng cho người khác thay vì xin hoãn nhiều lần.
- Giữ bản sao văn bản và bằng chứng đã gửi. Nếu toà vẫn coi bạn vắng mặt không lý do, đây là căn cứ để khiếu nại hoặc kháng cáo quyết định sau này.
Những lý do như bận việc làm ăn, quên lịch, không có người trông nhà ít khi được coi là trở ngại khách quan. Một văn bản xin hoãn với lý do yếu không giúp gì, lại làm bạn mất cơ hội chọn giải pháp khác như uỷ quyền.
Khi người bảo vệ quyền lợi của bạn vắng mặt
Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, như luật sư, nếu vắng mặt lần thứ nhất khi đã được triệu tập hợp lệ thì thông thường phiên toà phải hoãn, trừ khi đương sự đồng ý xét xử vắng mặt người bảo vệ. Luật không cho hoãn mãi vì lý do này: tới lần triệu tập sau mà người bảo vệ vẫn vắng mặt, phiên toà thường vẫn được tiến hành và đương sự tự bảo vệ quyền lợi của mình.
Vì vậy nếu bạn có luật sư, hãy gửi họ quyết định đưa vụ án ra xét xử ngay khi nhận, xác nhận lịch của họ, và có phương án dự phòng. Nếu luật sư báo trùng lịch, quyết định sớm giữa xin hoãn một lần, đồng ý xử vắng mặt luật sư với bản trình bày bằng văn bản của họ, hay đổi người bảo vệ.
Người đại diện theo uỷ quyền khác với người bảo vệ quyền lợi. Người đại diện thay mặt bạn tham gia; vắng mặt của họ được xem như vắng mặt của chính đương sự. Phân biệt hai vai này thuộc site chuyên về uỷ quyền; ở đây chỉ nhắc rằng hệ quả khi vắng mặt khác nhau.
Ví dụ giả định: một phiên toà bị hoãn hai lần
Vụ tranh chấp hợp đồng mua bán xe giữa anh Phúc (nguyên đơn) và chị Mai (bị đơn) ở Khánh Hoà được đưa ra xét xử. Lần mở phiên toà đầu tiên, chị Mai vắng mặt dù giấy triệu tập đã được tống đạt hợp lệ và không có văn bản đề nghị xét xử vắng mặt. Đây là vắng mặt lần thứ nhất, hội đồng xét xử ra quyết định hoãn, ghi ngày mở lại sau ba tuần.
Ngày mở lại, chị Mai có mặt, nhưng luật sư của anh Phúc gửi văn bản báo đang nằm viện, kèm giấy xác nhận. Đây là lần đầu người bảo vệ quyền lợi của anh vắng mặt. Hội đồng xét xử hỏi anh Phúc có đồng ý xét xử vắng mặt luật sư không. Anh không đồng ý vì vụ có tranh cãi về điều khoản bảo hành. Phiên toà lại hoãn.
Trước lần mở thứ ba, anh Phúc làm hai việc: hỏi luật sư về khả năng có mặt, đồng thời nhờ luật sư chuẩn bị sẵn bản trình bày bằng văn bản phòng khi sức khoẻ không cho phép. Chị Mai cũng được báo trước rằng nếu tiếp tục vắng mặt không có lý do chính đáng thì toà có thể xét xử vắng mặt chị. Lần thứ ba, phiên toà diễn ra trọn vẹn.
Câu chuyện giả định này cho thấy mỗi lần hoãn đều có lý do hợp pháp, nhưng cả hai lần đều có thể được dự liệu. Chuẩn bị phương án dự phòng cho người bảo vệ quyền lợi và hiểu hệ quả của vắng mặt lần hai là hai việc giúp vụ án không kéo dài thêm hàng tháng.
Phòng để phiên toà lần sau không bị hoãn nữa
Mỗi lần hoãn kéo vụ án dài thêm tới một tháng hoặc hơn. Những việc giúp phiên toà mở lại được tiến hành:
- Ghi ngay ngày mở lại, đặt nhắc lịch, báo cho người bảo vệ quyền lợi và người làm chứng của mình.
- Nếu phiên toà bị hoãn vì người làm chứng không đến, kiểm tra địa chỉ của họ và đề nghị toà triệu tập lại; có thể đề nghị toà xem xét các biện pháp luật cho phép nếu họ cố tình vắng.
- Nếu hoãn vì thay đổi thẩm phán hoặc hội thẩm, không cần làm gì thêm ngoài theo dõi thông báo; nhưng nếu bạn là người đã yêu cầu thay đổi, chắc chắn yêu cầu đó có căn cứ luật định.
- Nếu hoãn vì bên kia vắng mặt lần thứ nhất, chuẩn bị cho tình huống lần sau họ tiếp tục vắng: hệ quả theo vai của họ, toà có thể xét xử vắng mặt.
- Dùng thời gian hoãn để thương lượng nếu có khả năng; một thoả thuận được ghi nhận tại phiên toà mở lại kết thúc vụ án nhanh hơn mọi phương án khác.
Hoãn phiên toà là chuyện thường gặp và không nói lên ai thắng ai thua. Điều đáng lo chỉ là những lần hoãn do chính mình có thể tránh mà không tránh.
Câu hỏi thường gặp
Phiên toà dân sự được hoãn tối đa mấy lần?
Luật không đặt con số cố định về số lần hoãn, mà quy định từng lý do hoãn và thời hạn mỗi lần hoãn. Thực tế, các quy định về vắng mặt lần thứ hai giới hạn khả năng hoãn kéo dài vì lý do vắng mặt; các lý do khác như thay đổi người xử thì tuỳ tình huống.
Có quyền yêu cầu hoãn vì muốn thuê luật sư không?
Muốn thuê luật sư muộn không phải lý do hoãn luật định. Nếu bạn đã có người bảo vệ quyền lợi được toà chấp nhận và họ vắng mặt lần thứ nhất, phiên toà có thể bị hoãn theo quy định. Nên tìm người bảo vệ từ giai đoạn chuẩn bị xét xử để tránh tình huống này.
Quyết định hoãn phiên toà có kháng cáo được không?
Quyết định hoãn phiên toà là quyết định về tiến trình tố tụng, không phải đối tượng kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm. Nếu cho rằng việc hoãn trái luật và xâm phạm quyền lợi của mình, bạn có thể dùng thủ tục khiếu nại trong tố tụng dân sự.
Đã hoãn mà quá 1 tháng vẫn chưa mở lại thì sao?
Nếu toà không mở lại đúng hạn mà không có thông báo lý do khách quan, bạn có thể gửi văn bản đề nghị, rồi khiếu nại theo các bước như với vụ án chậm. Trước đó, kiểm tra xem có văn bản nào về tạm đình chỉ hay thông báo đổi lịch bạn chưa nhận không.
Ốm đột ngột sáng ngày xử thì làm sao?
Nhờ người thân mang văn bản trình bày lý do và giấy tờ y tế tới toà trước giờ mở phiên, hoặc liên hệ ngay với toà theo kênh chính thức và nộp giấy tờ bổ sung sau. Giấy tờ chứng minh là thứ quyết định việc vắng mặt có được coi là có lý do hay không.
Hai bên đều muốn hoãn để thương lượng có được không?
Nếu phiên toà chưa mở, các bên có thể trình bày nguyện vọng để toà xem xét. Nếu phiên toà đang diễn ra, luật có cơ chế tạm ngừng phiên toà khi các đương sự thống nhất đề nghị để tự hoà giải, với thời hạn tạm ngừng có giới hạn.