Khi các bên thoả thuận được với nhau về toàn bộ vụ án, thẩm phán lập biên bản hoà giải thành. Biên bản này chưa có hiệu lực ngay: các đương sự có 7 ngày, kể từ ngày lập biên bản, để thay đổi ý kiến. Hết 7 ngày mà không ai đổi ý, thẩm phán ra quyết định công nhận sự thoả thuận, và quyết định này có hiệu lực pháp luật ngay.
Quãng 7 ngày là "khoảng nghĩ lại" mà luật dành cho người vừa ký thoả thuận trong không khí phòng họp. Hiểu đúng quãng này giúp bạn không ký vội với suy nghĩ "còn đổi được", cũng không hoảng khi bên kia báo muốn rút lại. Bài này đi qua nội dung biên bản, cách thay đổi ý kiến, quyết định công nhận và những gì xảy ra sau đó.
Biên bản hoà giải thành ghi những gì
Biên bản hoà giải ghi ngày, giờ, địa điểm, thành phần tham gia, ý kiến của các bên và những nội dung đã thoả thuận. Khi hoà giải thành, phần quan trọng nhất là nội dung thoả thuận: ai trả cho ai bao nhiêu, vào lúc nào, bằng cách nào; tài sản nào giao cho ai; nghĩa vụ nào chấm dứt; án phí, chi phí tố tụng ai chịu. Biên bản có chữ ký hoặc điểm chỉ của các đương sự có mặt, chữ ký của thư ký ghi biên bản và của thẩm phán chủ trì.
Biên bản hoà giải thành được gửi ngay cho các đương sự tham gia hoà giải. Hãy giữ bản này cẩn thận và đọc lại khi về nhà, lúc đầu óc đã bình tĩnh. Đây là lúc tốt nhất để phát hiện một con số ghi nhầm, một mốc thời gian không khả thi, hay một điều kiện mà trong phòng họp bạn chưa kịp nghĩ hết.
Thoả thuận chỉ được công nhận nếu tự nguyện và nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. Một thoả thuận gây hại cho người thứ ba không có mặt, hoặc nhằm né một nghĩa vụ với Nhà nước, sẽ không được công nhận dù các bên đã ký.
Dòng thời gian từ biên bản tới quyết định
Bảng dưới tóm các mốc chính theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Ngày cụ thể trong vụ của bạn nên đối chiếu với văn bản toà gửi.
| Mốc | Việc diễn ra | Bạn cần làm gì |
|---|---|---|
| Ngày lập biên bản | Các bên ký biên bản hoà giải thành; biên bản được gửi cho các bên | Đọc lại kỹ; ghi lại ngày lập để tính hạn |
| Trong 7 ngày kể từ ngày lập biên bản | Các đương sự có quyền thay đổi ý kiến về thoả thuận | Nếu muốn đổi ý, gửi văn bản tới toà trong hạn; nếu không thì không cần làm gì |
| Hết 7 ngày, không ai đổi ý | Thẩm phán chủ trì hoặc thẩm phán được phân công ra quyết định công nhận sự thoả thuận | Chờ nhận quyết định |
| Sau khi ra quyết định | Toà gửi quyết định cho các đương sự và viện kiểm sát cùng cấp trong thời hạn luật định | Kiểm tra nội dung quyết định khớp với biên bản |
| Từ khi quyết định có hiệu lực | Các bên phải thực hiện thoả thuận | Thực hiện đúng hạn; nếu bên kia không thực hiện thì có quyền yêu cầu thi hành án |
Lưu ý: quyết định công nhận chỉ được ra khi các bên thoả thuận được về toàn bộ vụ án. Thoả thuận một phần đi theo hướng khác, thường được xem xét tại phiên toà.
Thay đổi ý kiến trong 7 ngày: làm thế nào
Bằng văn bản gửi toà. Luật không đòi hỏi mẫu riêng, nhưng nên làm văn bản ghi rõ số vụ án, ngày lập biên bản hoà giải thành, nội dung bạn thay đổi ý kiến và chữ ký. Nộp trực tiếp tại toà để có xác nhận ngày nhận, hoặc gửi qua bưu chính có theo dõi.
Không cần nêu lý do "đủ nặng". Quyền thay đổi ý kiến trong 7 ngày không phụ thuộc vào việc bạn chứng minh mình bị ép hay nhầm. Bạn chỉ cần thể hiện rõ không còn đồng ý với thoả thuận, hoặc đồng ý một phần.
Tính hạn cho đúng. Hạn tính từ ngày lập biên bản, không phải từ ngày bạn về đến nhà hay ngày bạn đọc lại. Nếu ngày cuối rơi vào ngày nghỉ, cách tính theo quy định chung về thời hạn; an toàn nhất là nộp sớm, đừng để tới ngày cuối.
Đổi ý một phần cũng là đổi ý. Nếu bạn chỉ muốn sửa một điều khoản, ví dụ lịch trả, thì vẫn là thay đổi ý kiến và thoả thuận cũ không còn được công nhận nguyên vẹn. Các bên có thể quay lại hoà giải.
Khi có người đổi ý: vụ án đi tiếp thế nào
Khi một đương sự thay đổi ý kiến trong hạn, thẩm phán không ra quyết định công nhận sự thoả thuận. Vụ án quay lại giai đoạn chuẩn bị xét xử. Thẩm phán có thể mở phiên hoà giải khác nếu thấy còn khả năng thoả thuận, hoặc tiếp tục chuẩn bị rồi ra quyết định đưa vụ án ra xét xử.
Với người bị đổi ý, đây là tình huống khó chịu, nhưng là quyền của bên kia. Bạn không mất gì về mặt pháp lý: yêu cầu ban đầu vẫn còn nguyên, chứng cứ vẫn nằm trong hồ sơ. Những gì bên kia thừa nhận trong quá trình hoà giải được ghi nhận trong biên bản; giá trị chứng minh của chúng khi xét xử là việc toà sẽ đánh giá cùng các chứng cứ khác, bạn nên hỏi người làm nghề nếu định dựa vào đó.
Với người đổi ý, hãy cân nhắc kỹ trước khi gửi văn bản. Đổi ý vì một chi tiết nhỏ có thể làm mất một thoả thuận tổng thể tốt và kéo vụ án thêm nhiều tháng. Nếu chỉ vướng một điểm, hãy thử liên hệ bên kia qua thẩm phán để xin điều chỉnh, thay vì rút toàn bộ.
Quyết định công nhận sự thoả thuận có giá trị thế nào
Quyết định công nhận sự thoả thuận của các đương sự có hiệu lực pháp luật ngay sau khi được ban hành và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Về giá trị thi hành, nó tương đương một bản án đã có hiệu lực: bên có nghĩa vụ phải thực hiện, bên có quyền được yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành nếu bên kia không tự nguyện.
Quyết định này chỉ có thể bị xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm, khi có căn cứ cho rằng thoả thuận đó là do bị nhầm lẫn, lừa dối, đe doạ, cưỡng ép, hoặc vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội. Đây là con đường hẹp, không phải cách để "đổi ý" sau khi hết 7 ngày.
Chính vì quyết định có hiệu lực ngay và không kháng cáo được, quãng 7 ngày trở nên quý. Sau quãng đó, cánh cửa gần như đóng lại. Phần chi tiết về hiệu lực và các trường hợp xem lại quyết định công nhận thuộc mảng bàn về hiệu lực bản án, quyết định; ở đây chỉ cần nhớ: muốn đổi ý thì đổi trong 7 ngày.
Đọc lại biên bản trong 7 ngày: năm câu tự hỏi
Mình có thực hiện được không? Với bên có nghĩa vụ trả tiền, hãy đặt lịch trả cạnh thu nhập thật của mình trong những tháng tới. Một thoả thuận được công nhận mà không thực hiện nổi sẽ dẫn tới thi hành án, kê biên tài sản, nặng nề hơn nhiều so với một lần đổi ý.
Con số có khớp với điều đã nói trong phòng không? So từng con số, từng mốc ngày trong biên bản với ghi chép của bạn. Sai một chữ số hoặc nhầm tháng là chuyện có xảy ra khi biên bản được ghi nhanh.
Còn thiếu điều gì quan trọng không? Ví dụ ai trả chi phí sang tên, ai giữ bản gốc giấy tờ, việc gì xảy ra nếu một bên chậm. Những khoảng trống này thường biến thành tranh chấp mới.
Có ai đáng lẽ phải đồng ý mà chưa được hỏi? Người đồng sở hữu tài sản, người đang sống trong căn nhà được giao, người bảo lãnh. Một thoả thuận bỏ qua họ có thể không được công nhận hoặc khó thi hành.
Mình ký vì đồng ý hay vì mệt? Câu này nghe đơn giản nhưng quan trọng. Nếu câu trả lời thành thật là vì muốn cho xong, hãy đọc lại toàn bộ với cái đầu tỉnh táo và quyết định có giữ hay không trong hạn 7 ngày.
Ví dụ giả định: một lần đổi ý đúng lúc
Ví dụ giả định: anh Tâm ở Khánh Hoà bị kiện đòi khoản tiền mua vật liệu xây dựng còn nợ. Tại phiên hoà giải, anh đồng ý trả toàn bộ trong ba đợt, mỗi đợt cách nhau một tháng, kèm điều khoản chậm một đợt thì phải trả ngay số còn lại. Về nhà, anh mở lại sổ sách và thấy một lô hàng đã trả lại cho cửa hàng nhưng chưa được trừ vào công nợ, kèm phiếu nhập kho có chữ ký người bán.
Ngày thứ năm sau khi lập biên bản, anh Tâm nộp văn bản thay đổi ý kiến tại toà, nêu rõ chỉ đồng ý trả số tiền sau khi trừ lô hàng trả lại, đính kèm bản sao phiếu nhập kho. Thẩm phán không ra quyết định công nhận và mở thêm một phiên hoà giải. Ở phiên thứ hai, phía cửa hàng đối chiếu sổ và đồng ý trừ khoản đó; hai bên lập biên bản hoà giải thành mới với số tiền thấp hơn.
Nếu anh Tâm để quá 7 ngày, quyết định công nhận theo con số cũ đã có hiệu lực, và chuyện lô hàng trả lại trở nên rất khó đòi lại. Bài học ở đây không phải là "cứ ký đi rồi đổi sau", mà là: đọc lại sổ sách ngay khi về, vì quãng 7 ngày trôi qua rất nhanh.
Những lỗi hay gặp quanh biên bản hoà giải thành
Vài lỗi có thể khiến thoả thuận khó thực hiện hoặc khó thi hành về sau:
- Ghi "trả dần" mà không có số tiền mỗi đợt và ngày trả cụ thể, dẫn tới tranh cãi khi bên nợ trả chậm.
- Không ghi hậu quả khi chậm trả, như phải trả toàn bộ số còn lại hoặc chịu lãi chậm thực hiện nghĩa vụ.
- Ghi tài sản giao nhận không đủ thông tin nhận dạng, như căn nhà mà thiếu địa chỉ, số thửa.
- Quên thoả thuận về án phí và chi phí tố tụng, để toà phải quyết định theo quy định chung.
- Không kiểm lại tên, năm sinh, số giấy tờ của các bên trong biên bản; sai một chữ có thể gây rắc rối khi thi hành án.
- Ký xong nhưng không đọc lại trong 7 ngày, để tới khi nhận quyết định mới phát hiện điều không mong muốn.
Phần lớn các lỗi này có thể sửa ngay trong phòng họp nếu bạn đọc kỹ biên bản trước khi ký. Nếu phát hiện sau đó, quãng 7 ngày là cơ hội cuối để đề nghị điều chỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Bảy ngày thay đổi ý kiến tính cả ngày nghỉ không?
Thời hạn được tính theo quy định chung về thời hạn trong tố tụng dân sự. Cách tính ngày nghỉ, ngày lễ có thể làm ngày cuối dịch chuyển. Cách an toàn là coi như hạn ngắn nhất có thể và gửi văn bản thay đổi ý kiến sớm, đừng chờ tới ngày cuối rồi mới tính toán.
Một bên đổi ý thì bên kia có đòi bồi thường được không?
Thay đổi ý kiến trong 7 ngày là quyền luật định, nên việc đổi ý tự nó không phải hành vi vi phạm để đòi bồi thường. Vụ án đơn giản là tiếp tục được giải quyết. Bên bị đổi ý vẫn giữ nguyên yêu cầu và quyền chứng minh của mình như trước.
Quyết định công nhận sự thoả thuận có kháng cáo được không?
Không. Quyết định này có hiệu lực pháp luật ngay sau khi ban hành và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Nó chỉ có thể bị xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm khi có căn cứ về nhầm lẫn, lừa dối, đe doạ, cưỡng ép hoặc vi phạm điều cấm, trái đạo đức xã hội.
Hoà giải thành mà bên kia không trả tiền thì làm gì?
Bạn có quyền làm đơn yêu cầu thi hành án gửi cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, kèm quyết định công nhận sự thoả thuận. Việc thi hành án có thời hiệu yêu cầu và trình tự riêng; hãy tìm hiểu sớm, đừng chờ quá lâu sau mốc bên kia phải trả.
Ký biên bản rồi nhưng vợ hoặc chồng không đồng ý thì sao?
Nếu vợ hoặc chồng cũng là đương sự trong vụ án thì thoả thuận cần sự đồng ý của họ. Nếu họ không phải đương sự nhưng tài sản trong thoả thuận là tài sản chung, thoả thuận có thể ảnh hưởng tới quyền của họ và toà sẽ xem xét. Trong 7 ngày, bạn có thể thay đổi ý kiến nếu thấy thoả thuận không thực hiện được.
Có thể hoà giải thành ở phiên toà không, hay chỉ ở phiên họp?
Có thể. Ngay cả khi vụ án đã được đưa ra xét xử, tại phiên toà các đương sự vẫn có quyền thoả thuận với nhau về việc giải quyết vụ án. Nếu thoả thuận tự nguyện và hợp pháp, hội đồng xét xử ra quyết định công nhận sự thoả thuận ngay tại phiên toà, thay vì tuyên một bản án tranh chấp.