Hoà giải không thành nghĩa là các bên không thoả thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án trong phiên hoà giải. Thẩm phán lập biên bản ghi nhận ý kiến từng bên và những điểm chưa thống nhất, rồi tiếp tục chuẩn bị để đưa vụ án ra xét xử. Vụ án không bị đình chỉ, yêu cầu của các bên vẫn còn nguyên.
Với nhiều người, câu "hoà giải không thành" nghe như một thất bại. Thực ra đó chỉ là một ngã rẽ: vụ án chuyển sang con đường được toà phán quyết. Bài này giải thích bạn còn những lựa chọn gì, thẩm phán làm gì tiếp, và cách tận dụng thời gian chờ phiên toà.
Biên bản hoà giải không thành ghi những gì
Cũng như biên bản hoà giải thành, biên bản này ghi thời gian, địa điểm, thành phần, ý kiến của từng đương sự. Điểm khác là phần kết: thay vì nội dung thoả thuận, biên bản ghi những vấn đề các bên đã thống nhất (nếu có) và những vấn đề chưa thống nhất. Thẩm phán dùng biên bản này để xác định chính xác những gì cần giải quyết tại phiên toà.
Đọc kỹ phần "chưa thống nhất" trước khi ký. Nếu ý kiến của bạn bị ghi sai hoặc bị rút gọn tới mức méo mó, hãy đề nghị sửa. Đặc biệt chú ý phần ghi những điều bạn thừa nhận: nếu bạn chỉ thừa nhận một phần sự việc, ví dụ có nhận tiền nhưng không phải tiền vay, thì câu chữ trong biên bản phải thể hiện đúng như vậy.
Nếu trong phiên có những vấn đề các bên đã thống nhất, ví dụ thống nhất số tiền gốc nhưng không thống nhất lãi, thì phần thống nhất đó giúp thu hẹp phạm vi tranh chấp. Tại phiên toà, toà sẽ tập trung vào phần còn tranh cãi.
Thẩm phán làm gì sau phiên hoà giải không thành
Từ biên bản hoà giải không thành, vụ án tiếp tục ở giai đoạn chuẩn bị xét xử. Các việc thường diễn ra:
- Thẩm phán xem lại hồ sơ, kiểm tra còn thiếu chứng cứ gì, có đề nghị nào của đương sự chưa được giải quyết.
- Nếu có đề nghị thu thập chứng cứ, giám định, định giá, xem xét tại chỗ đã được chấp nhận, toà tiến hành các việc đó và có thể thông báo kết quả cho các bên.
- Khi thấy hồ sơ đã đủ, thẩm phán ra quyết định đưa vụ án ra xét xử, ghi ngày giờ, địa điểm mở phiên toà.
- Quyết định đưa vụ án ra xét xử được gửi cho đương sự; các bên nhận giấy triệu tập tham gia phiên toà.
- Trong thời gian này, nếu có căn cứ, vụ án cũng có thể bị tạm đình chỉ hoặc đình chỉ, chẳng hạn khi nguyên đơn rút toàn bộ yêu cầu.
Giai đoạn chuẩn bị xét xử có thời hạn theo luật và có thể được gia hạn trong một số trường hợp. Khoảng chờ thực tế tuỳ toà và độ phức tạp của vụ; đừng đoán, hãy hỏi thư ký phụ trách vụ án nếu thấy lâu không có tin.
Vì sao hoà giải hay không thành
Hai bên chưa thấy hết chứng cứ của nhau. Khi một bên vẫn tin chắc mình thắng trọn vì chưa đọc kỹ tài liệu bên kia, họ không có động lực nhượng. Đây là lý do phần kiểm tra chứng cứ được đặt trước hoà giải, nhưng không phải ai cũng tận dụng nó.
Tranh chấp xoay quanh một sự thật cần toà phân định. Chữ ký có phải của người này không, tiền đã giao hay chưa, ranh giới đất ở đâu. Khi hai bên khẳng định hai điều trái ngược và không ai chịu lùi, hoà giải khó có chỗ.
Có yếu tố cảm xúc lớn hơn tiền. Tranh chấp giữa anh em, giữa hàng xóm lâu năm thường mang theo những chuyện cũ. Con số có thể gần nhau nhưng không ai muốn là người "chịu thua".
Người có quyền quyết định không có mặt. Người được uỷ quyền nhưng phạm vi uỷ quyền không bao gồm việc thoả thuận, hoặc người đứng tên chung không tới, khiến không ai đủ thẩm quyền chốt.
Một bên muốn kéo dài. Có người dùng thời gian tố tụng để trì hoãn nghĩa vụ. Hoà giải với họ thường chỉ là một chặng trong chiến thuật đó.
Ví dụ giả định: không thành ở phiên họp, thành ở phiên toà
Ví dụ giả định: chị Mai ở Lâm Đồng kiện người thuê nhà đòi tiền thuê còn nợ và bồi thường hư hỏng sau khi trả nhà. Tại phiên hoà giải, người thuê thừa nhận nợ tiền thuê nhưng phủ nhận toàn bộ phần hư hỏng, cho rằng đó là hao mòn tự nhiên. Chị Mai không chịu bớt phần bồi thường. Hoà giải không thành.
Trong thời gian chờ, theo đề nghị của chị Mai, toà tiến hành xem xét tại chỗ căn nhà. Biên bản xem xét cho thấy một số hư hỏng rõ ràng do sử dụng, nhưng phần lớn các vết nứt tường là do kết cấu cũ. Cả hai bên đều nhận được kết quả.
Đến ngày xét xử, trước phần tranh tụng, chủ toạ hỏi các bên có thoả thuận được không. Lúc này cả hai đã nhìn thấy cùng một bức tranh: người thuê đồng ý trả tiền thuê còn nợ và bồi thường phần hư hỏng do sử dụng, chị Mai bỏ phần vết nứt tường. Hội đồng xét xử ra quyết định công nhận sự thoả thuận. Điều đáng chú ý: chính bước xem xét tại chỗ sau phiên họp không thành mới tạo ra điểm gặp nhau.
Vẫn còn cơ hội thoả thuận sau khi hoà giải không thành
Hoà giải không thành ở phiên họp không đóng cửa thoả thuận. Các bên vẫn có thể tiếp tục nói chuyện với nhau ngoài toà. Nếu đi tới thống nhất, bạn có thể báo cho toà để thẩm phán xem xét mở phiên hoà giải khác, hoặc nguyên đơn rút đơn nếu bên kia đã trả đủ.
Ngay tại phiên toà, trước khi bắt đầu phần tranh tụng, chủ toạ phiên toà sẽ hỏi các đương sự có thoả thuận được với nhau không. Nếu các bên thoả thuận được và thoả thuận đó tự nguyện, hợp pháp, hội đồng xét xử ra quyết định công nhận sự thoả thuận. Thực tế có không ít vụ "hoà giải không thành" ở phiên họp nhưng đi tới thoả thuận ngay trước giờ xử, khi cả hai bên đã cảm nhận rõ rủi ro của bản án.
Vì vậy, sau phiên họp không thành, đừng coi bên kia là "đối thủ không đội trời chung". Giữ một kênh liên lạc tối thiểu, lịch sự, bằng văn bản nếu có thể. Một đề xuất hợp lý gửi đúng lúc có thể kết thúc vụ án sớm hơn nhiều tháng.
Việc nên làm trong thời gian chờ phiên toà
Bổ sung chứng cứ còn thiếu. Phiên họp thường cho thấy điểm yếu trong hồ sơ của bạn. Đây là lúc lấp chỗ trống: xin bản sao, tìm người làm chứng, thu thập tài liệu. Nộp sớm kèm giải thích nếu tài liệu mới phát hiện.
Viết bản trình bày ý kiến. Một văn bản tóm tắt lập luận, dẫn chứng cứ theo từng điểm tranh chấp giúp thẩm phán và hội đồng xét xử nắm vụ án. Gửi cho toà trước phiên toà.
Theo dõi văn bản của toà. Đảm bảo địa chỉ nhận thư đúng, kiểm tra hộp thư thường xuyên. Bỏ lỡ quyết định đưa vụ án ra xét xử hoặc giấy triệu tập phiên toà là rủi ro lớn.
Cân nhắc có người bảo vệ quyền lợi. Phiên toà có phần tranh tụng, đòi hỏi kỹ năng hỏi và tranh luận. Nếu vụ án phức tạp, đây là lúc nên tìm luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý.
Tính lại phương án. Sau khi nghe bên kia trình bày ở phiên họp, bạn có thêm thông tin để tính lại khả năng thắng, thua và con số thoả thuận hợp lý.
So sánh ba con đường sau hoà giải không thành
Sau phiên họp không thành, vụ án có thể kết thúc theo một trong ba cách. Bảng dưới so sánh chúng từ góc độ người trong cuộc.
| Con đường | Ai quyết định nội dung | Có kháng cáo được không | Thời gian |
|---|---|---|---|
| Thoả thuận sau đó (phiên hoà giải khác hoặc tại phiên toà) | Các bên tự quyết | Quyết định công nhận sự thoả thuận không bị kháng cáo | Nhanh nhất nếu các bên sẵn sàng |
| Bản án sơ thẩm | Hội đồng xét xử | Có, trong thời hạn luật định | Phải chờ tới phiên toà; có thể kéo dài nếu kháng cáo |
| Nguyên đơn rút đơn, vụ án đình chỉ | Nguyên đơn | Quyết định đình chỉ có thể bị kháng cáo theo luật | Nhanh, nhưng chỉ khi nguyên đơn đã được đáp ứng hoặc từ bỏ |
Kháng cáo, phúc thẩm và thi hành án là những bước sau bản án sơ thẩm, có mảng riêng; ở đây chỉ nhắc để bạn thấy bức tranh tổng thể khi cân nhắc thoả thuận.
Nhìn bảng, có thể thấy thoả thuận là con đường duy nhất mà kết quả do chính các bên quyết định và khép lại ngay. Bản án cho một kết luận có tính phân xử, nhưng kèm theo khả năng kháng cáo và thêm một vòng chờ đợi. Không con đường nào luôn tốt hơn; điều quan trọng là bạn chọn khi đã hiểu cái giá của từng con đường.
Khi nào nên dừng thử hoà giải
Có những vụ mà tiếp tục thử hoà giải chỉ làm mất thời gian: một bên chỉ muốn kéo dài, mỗi phiên lại đưa ra điều kiện mới, hoặc tranh chấp xoay quanh một sự thật mà chỉ toà mới phân định được, như chữ ký trên giấy vay có phải của bị đơn không. Khi đó, để vụ án đi tới phiên toà là lựa chọn hợp lý.
Dấu hiệu bên kia dùng hoà giải để câu giờ: hứa hẹn rồi không thực hiện, đề nghị hoãn liên tục, chuyển tài sản trong lúc vụ án đang giải quyết. Nếu bạn thấy nguy cơ tài sản bị tẩu tán, hãy tìm hiểu về biện pháp khẩn cấp tạm thời; đó là một mảng riêng trong tiến trình vụ án, cần được đề nghị đúng lúc.
Nếu không chắc nên tiếp tục hoà giải hay để toà xử, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn với các thông tin chính của vụ: yêu cầu, chứng cứ hiện có, đề xuất của bên kia. Câu trả lời giúp bạn có thêm góc nhìn trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Hoà giải không thành có làm mình bất lợi khi xét xử không?
Không. Toà không đánh giá ai đúng ai sai dựa trên việc bên nào không chịu thoả thuận. Bản án dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật. Tuy vậy, những gì bạn thừa nhận trong biên bản vẫn có thể được xem xét, nên hãy cẩn thận với câu chữ.
Sau hoà giải không thành bao lâu thì có phiên toà?
Không có con số chung. Thời gian phụ thuộc vào thời hạn chuẩn bị xét xử còn lại, việc có phải thu thập thêm chứng cứ, giám định hay không, và lịch làm việc của toà. Nếu thấy lâu không có tin, bạn có thể hỏi thư ký phụ trách vụ án hoặc làm văn bản đề nghị cho biết tiến độ.
Có thể đề nghị toà mở thêm phiên hoà giải không?
Có thể. Nếu các bên đã nói chuyện và thấy có khả năng thoả thuận, bạn có thể làm văn bản đề nghị thẩm phán mở phiên hoà giải khác. Thẩm phán xem xét tuỳ tình hình vụ án. Tại phiên toà, các bên vẫn có cơ hội thoả thuận trước khi xét xử.
Hoà giải không thành thì án phí có thay đổi gì không?
Án phí được xác định theo kết quả giải quyết vụ án. Khi vụ án đi tới bản án, án phí được quyết định trong bản án theo nguyên tắc chung. Cơ chế án phí khi hoà giải thành khác với khi có bản án, chi tiết ở các bài về án phí.
Bên kia nói sẽ trả nhưng không ký biên bản, mình nên làm gì?
Lời hứa không có trong biên bản không có giá trị thi hành. Cứ để vụ án đi tiếp theo trình tự. Nếu bên kia thật sự trả, bạn có thể rút yêu cầu hoặc thoả thuận tại phiên toà sau khi đã nhận tiền. Đừng rút đơn chỉ vì một lời hứa.