Khi vụ án dân sự kết thúc giữa chừng, số phận của tiền tạm ứng án phí phụ thuộc vào lý do kết thúc. Nguyên lý chung theo Bộ luật Tố tụng dân sự và Nghị quyết 326/2016: vụ án bị tạm đình chỉ thì tiền tạm ứng được giữ lại chờ xử lý khi toà giải quyết tiếp; vụ án bị đình chỉ thì có trường hợp được trả lại, có trường hợp bị sung vào ngân sách, đáng chú ý là khi nguyên đơn đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không có lý do chính đáng.
Câu hỏi "rút đơn có lấy lại tiền không" vì vậy không có một câu trả lời cho mọi trường hợp. Thời điểm rút (trước thụ lý, sau thụ lý, tại phiên toà), cách rút (chủ động làm đơn rút hay để bị coi như từ bỏ), và lý do đình chỉ đều có thể thay đổi kết quả. Bài này sắp xếp các tình huống thường gặp, kèm việc bạn nên làm để không mất khoản tạm ứng một cách đáng tiếc. Chuyện rút đơn rồi có kiện lại được không ở góc tố tụng thì chỉ nhắc ở đây.
Tạm đình chỉ và đình chỉ khác nhau ra sao
Tạm đình chỉ là toà tạm dừng giải quyết vụ án vì một lý do khách quan, ví dụ một đương sự là cá nhân đã chết mà chưa có người kế thừa quyền và nghĩa vụ, cần chờ kết quả giải quyết một vụ việc khác có liên quan, hoặc cần chờ kết quả giám định, uỷ thác tư pháp. Vụ án chưa kết thúc. Khi lý do tạm đình chỉ không còn, toà tiếp tục giải quyết.
Đình chỉ là chấm dứt việc giải quyết vụ án. Toà ra quyết định đình chỉ khi có các căn cứ luật định, như người khởi kiện rút toàn bộ yêu cầu, nguyên đơn đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không có lý do chính đáng và không đề nghị xét xử vắng mặt, đương sự là cá nhân chết mà quyền và nghĩa vụ không được thừa kế, hoặc thời hiệu khởi kiện đã hết theo quy định.
Hai loại quyết định này xử lý tiền tạm ứng khác nhau. Với tạm đình chỉ, tiền tạm ứng án phí đã nộp được gửi giữ và sẽ được xử lý khi toà tiếp tục giải quyết vụ án. Bạn không lấy lại được ngay, nhưng cũng không mất. Với đình chỉ, quyết định đình chỉ sẽ ghi rõ tiền tạm ứng được trả lại hay bị sung vào ngân sách nhà nước.
Các tình huống thường gặp và tiền tạm ứng
Bảng dưới là nguyên lý thường áp dụng. Kết quả trong vụ của bạn phải đọc từ chính quyết định của toà; nếu thấy khác nguyên lý, có thể đặt câu hỏi hoặc dùng thủ tục khiếu nại, kháng cáo đối với quyết định đó.
| Tình huống | Kết quả tố tụng | Tiền tạm ứng án phí |
|---|---|---|
| Rút đơn trước khi toà thụ lý | Toà trả lại đơn khởi kiện | Thường chưa nộp; nếu đã nộp, đề nghị toà và cơ quan thi hành án xử lý trả lại |
| Chủ động làm đơn rút toàn bộ yêu cầu sau khi thụ lý, trước phiên toà | Đình chỉ giải quyết vụ án | Trả lại hay sung ngân sách tuỳ căn cứ đình chỉ; đọc kỹ quyết định |
| Được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt, không có lý do chính đáng, không đề nghị xử vắng mặt | Bị coi như từ bỏ việc khởi kiện, đình chỉ | Có thể bị sung vào ngân sách nhà nước |
| Rút một phần yêu cầu | Đình chỉ phần đã rút, tiếp tục phần còn lại | Xử lý trong bản án hoặc quyết định cuối cùng |
| Rút yêu cầu tại phiên toà sơ thẩm | Hội đồng xét xử xem xét, đình chỉ phần rút | Xử lý án phí theo quy định cho giai đoạn này; hỏi kỹ trước khi rút |
| Tạm đình chỉ vì chờ người kế thừa, chờ kết quả vụ việc khác | Vụ án tạm dừng | Được giữ lại, xử lý khi tiếp tục giải quyết |
Điểm cần nhớ nhất là dòng thứ ba: im lặng không đến toà khác hẳn với chủ động làm đơn rút. Cùng là "không theo vụ kiện nữa", nhưng một cách có thể giữ được tiền, một cách có thể mất.
Muốn dừng vụ kiện thì làm thế nào cho gọn
Nếu bạn đã quyết định không theo vụ kiện nữa, vì đã thoả thuận được với bên kia, vì thấy chứng cứ yếu, hay vì lý do cá nhân, đi theo các bước sau:
- Cân nhắc lại một lần: rút đơn làm vụ án dừng lại, công sức chuẩn bị chứng cứ, tiền định giá, giám định đã bỏ ra có thể không lấy lại được. Muốn kiện lại thì phải làm từ đầu, và phải còn thời hiệu khởi kiện.
- Nếu đã thoả thuận được với bên kia, cân nhắc đề nghị toà ghi nhận bằng thủ tục hoà giải thay vì chỉ rút đơn, để thoả thuận có giá trị thi hành.
- Làm đơn rút yêu cầu khởi kiện, ghi rõ rút toàn bộ hay một phần, ký và nộp cho toà đang giải quyết. Giữ bản sao có dấu nhận đơn hoặc bằng chứng đã nộp.
- Đề nghị trong đơn việc xử lý tiền tạm ứng án phí đã nộp, kèm bản chụp biên lai.
- Nhận quyết định đình chỉ, đọc phần về tiền tạm ứng án phí và chi phí tố tụng.
- Mang quyết định, biên lai gốc (nếu toà đã trả lại cho bạn) và giấy tờ tuỳ thân đến cơ quan thi hành án dân sự nơi đã nộp để làm thủ tục nhận lại tiền theo hướng dẫn của cơ quan này.
Nếu không thể đến phiên họp hay phiên toà vì lý do chính đáng như ốm đau, tai nạn, thiên tai, hãy báo ngay cho toà bằng văn bản kèm giấy tờ, hoặc đề nghị xét xử vắng mặt. Đừng để toà coi là vắng mặt không lý do.
Những trường hợp dễ mất tiền tạm ứng
Đổi chỗ ở mà không báo toà. Giấy triệu tập gửi tới địa chỉ cũ được coi là tống đạt hợp lệ trong nhiều trường hợp. Bạn không nhận được nhưng vẫn bị tính là vắng mặt. Đổi địa chỉ thì báo toà ngay.
Nghĩ rằng đã thoả thuận xong ngoài toà thì không cần đến. Thoả thuận riêng không tự làm vụ án chấm dứt. Nếu không làm đơn rút hay đề nghị toà ghi nhận, vụ án vẫn chạy và bạn vẫn bị triệu tập.
Nhờ người khác theo kiện mà không làm uỷ quyền đúng. Người đi thay không có văn bản uỷ quyền hợp lệ thì toà không coi là bạn có mặt. Chuyện uỷ quyền có thủ tục riêng, chỉ nhắc ở đây.
Làm mất biên lai và để lâu. Quyết định trả lại tiền có rồi nhưng không ai đến nhận, nhiều năm sau mới đi hỏi thì thủ tục phức tạp hơn. Nhận quyết định là nên đi làm thủ tục sớm.
Chi phí tố tụng khác khi vụ án dừng giữa chừng
Tiền tạm ứng án phí chỉ là một khoản. Trong thời gian vụ án chạy, bạn có thể đã ứng tiền cho định giá tài sản, xem xét thẩm định tại chỗ, giám định chữ ký hay giám định thương tật. Các khoản này phần lớn đã chi cho người thực hiện công việc, nên khi vụ án bị đình chỉ, thường không có chuyện "trả lại" như tiền tạm ứng án phí. Quyết định đình chỉ hoặc văn bản liên quan sẽ ghi việc ai chịu các chi phí này theo quy định.
Nếu bạn rút đơn vì đã thoả thuận được với bên kia, đây là lúc nên đưa các chi phí đã ứng vào thoả thuận: bên kia có hoàn trả một phần không, hay mỗi bên tự chịu phần đã bỏ ra. Một khi đã rút đơn và vụ án đã đình chỉ, việc đòi lại các khoản này từ bên kia trở nên khó hơn nhiều.
Khoản tiền tạm ứng chi phí giám định, định giá mà toà đã thu nhưng chưa dùng hết, ví dụ toà đã thu nhưng việc định giá chưa diễn ra, thì nên hỏi toà về việc hoàn lại phần chưa sử dụng. Giữ đầy đủ biên lai, phiếu thu của từng khoản để làm căn cứ.
Đọc phần tiền trong quyết định đình chỉ
Quyết định đình chỉ giải quyết vụ án thường ngắn, nhưng có vài dòng về tiền mà bạn nên đọc kỹ ngay khi nhận:
- Căn cứ đình chỉ là gì: rút đơn, vắng mặt, hay lý do khác. Căn cứ quyết định cách xử lý tiền tạm ứng.
- Tiền tạm ứng án phí được trả lại cho ai, bao nhiêu, theo biên lai số nào; hoặc được sung vào ngân sách.
- Các chi phí tố tụng đã phát sinh do ai chịu.
- Thời hạn khiếu nại, kháng cáo đối với quyết định đình chỉ nếu bạn không đồng ý; hạn cụ thể ghi trong quyết định hoặc theo quy định tố tụng.
- Thông tin cơ quan thi hành án dân sự nơi làm thủ tục nhận lại tiền.
Nếu quyết định ghi sung tiền tạm ứng trong khi bạn đã có lý do chính đáng cho việc vắng mặt và đã báo toà, hãy chuẩn bị giấy tờ chứng minh và cân nhắc khiếu nại hoặc kháng cáo trong thời hạn. Vụ có giá trị lớn nên hỏi người làm nghề trước khi quyết định.
Khởi kiện lại sau khi đã rút: tiền tạm ứng tính lại từ đầu
Về nguyên tắc, sau khi vụ án bị đình chỉ, đương sự không được khởi kiện lại vụ án giống hệt về nguyên đơn, bị đơn và quan hệ tranh chấp. Nhưng Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 có ngoại lệ, trong đó có trường hợp đình chỉ vì người khởi kiện rút toàn bộ yêu cầu hoặc vì nguyên đơn vắng mặt lần thứ hai; khi đó vẫn có thể khởi kiện lại nếu còn thời hiệu. Bạn nên đối chiếu quy định hiện hành cho tình huống của mình; đây là chuyện tố tụng, bài này chỉ nói phần tiền.
Khi khởi kiện lại, vụ án mới là vụ án độc lập. Bạn nộp đơn mới, toà ra thông báo nộp tạm ứng mới, bạn nộp tạm ứng mới. Tiền tạm ứng của vụ cũ không tự động chuyển sang vụ mới. Nếu tiền cũ được trả lại, bạn nhận về theo quyết định cũ; nếu đã bị sung vào ngân sách, khoản đó không được tính bù cho vụ mới.
Ví dụ giả định: một người ở Quảng Ngãi kiện đòi tiền thuê nhà, rồi vì đi làm xa nên bỏ không đến hai lần triệu tập. Vụ án bị đình chỉ và tiền tạm ứng bị sung vào ngân sách. Một năm sau người này muốn kiện lại cùng yêu cầu, trước hết phải xem còn thời hiệu hay không; nếu còn, lại nộp đơn và nộp tạm ứng từ đầu. Chỉ một tờ đơn đề nghị xét xử vắng mặt hoặc uỷ quyền cho người thân có thể đã tránh được cả hai rắc rối.
Câu hỏi thường gặp
Rút đơn khởi kiện có lấy lại được tiền tạm ứng án phí không?
Không phải lúc nào cũng được: tiền tạm ứng được trả lại hay sung vào ngân sách tuỳ căn cứ toà ghi trong quyết định đình chỉ, nên nhiều người hỏi kỹ thư ký toà trước khi rút đơn. Rút tại phiên toà hay bị coi như từ bỏ vì vắng mặt có thể có kết quả khác. Hãy đọc kỹ quyết định đình chỉ của toà.
Vắng mặt hai lần thì có bị mất tiền tạm ứng án phí không?
Nếu nguyên đơn đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt, không có lý do chính đáng và không đề nghị xét xử vắng mặt, toà coi như từ bỏ việc khởi kiện và đình chỉ, tiền tạm ứng có thể bị sung vào ngân sách nhà nước. Có lý do chính đáng thì phải báo toà kịp thời kèm giấy tờ.
Vụ án tạm đình chỉ thì tiền tạm ứng nằm ở đâu?
Tiền tạm ứng án phí đã nộp vẫn được gửi giữ và sẽ được xử lý khi toà tiếp tục giải quyết vụ án. Bạn chưa nhận lại được ngay, nhưng cũng không mất. Khi vụ án được tiếp tục, khoản này được tính như bình thường trong bản án hoặc quyết định cuối cùng.
Bị đơn rút yêu cầu phản tố thì tiền tạm ứng phản tố xử lý thế nào?
Yêu cầu phản tố được xử lý gần giống yêu cầu khởi kiện: toà đình chỉ phần phản tố đã rút và quyết định việc xử lý tiền tạm ứng của bị đơn theo quy định. Bị đơn nên làm đơn rút rõ ràng và đề nghị luôn việc xử lý tiền tạm ứng.
Nhận lại tiền tạm ứng án phí ở đâu?
Thường là tại cơ quan thi hành án dân sự nơi bạn đã nộp tiền tạm ứng. Bạn mang theo quyết định đình chỉ hoặc bản án có ghi việc trả lại, biên lai thu tiền tạm ứng và giấy tờ tuỳ thân. Thủ tục cụ thể nên hỏi trực tiếp cơ quan thi hành án.
Đã rút đơn rồi kiện lại thì tiền tạm ứng tính thế nào?
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đình chỉ do rút toàn bộ yêu cầu thuộc trường hợp vẫn có thể khởi kiện lại nếu còn thời hiệu. Vụ kiện lại là vụ án mới, phải nộp tạm ứng án phí mới; tiền của vụ cũ không tự chuyển sang. Nên hỏi luật sư trước khi rút nếu còn phân vân về thời hiệu.