Tạm ứng án phí dân sự là khoản tiền người khởi kiện (và người có yêu cầu riêng trong vụ án) nộp trước theo thông báo của toà, để toà thụ lý và giải quyết yêu cầu của mình. Đây chưa phải án phí. Án phí thật chỉ được xác định trong bản án hoặc quyết định cuối cùng, khi toà đã biết yêu cầu của ai được chấp nhận, của ai bị bác. Lúc đó khoản tạm ứng sẽ được trừ vào phần án phí bạn phải chịu, hoặc được trả lại nếu bạn không phải chịu.
Nhiều người lần đầu ra toà nhầm tạm ứng án phí với "tiền thua kiện" hay "phí dịch vụ của toà", nên hoặc lo quá mức, hoặc chậm nộp vì nghĩ không gấp. Bài này đi từng câu hỏi thực tế: ai phải nộp, ai không phải nộp, số tiền do đâu mà có, nộp ở cơ quan nào, giữ giấy tờ gì, và số tiền đó đi về đâu sau khi vụ án kết thúc. Mức tiền cụ thể không nêu ở đây, vì toà sẽ ghi rõ trong thông báo gửi bạn theo văn bản về án phí đang có hiệu lực.
Tạm ứng án phí khác án phí ở chỗ nào
Hai khoản này hay bị gọi lẫn nhưng nằm ở hai thời điểm khác nhau của vụ án. Tạm ứng án phí xuất hiện ở đầu vụ án, ngay sau khi toà nhận đơn và thấy đơn đủ điều kiện thụ lý. Án phí xuất hiện ở cuối, trong phần quyết định của bản án sơ thẩm hoặc quyết định công nhận sự thoả thuận. Giữa hai thời điểm đó có thể kéo dài nhiều tháng, và kết quả có thể khác hẳn điều bạn hình dung khi nộp đơn.
Cách hiểu đơn giản: tạm ứng là khoản bạn gửi trước để bảo đảm nghĩa vụ, giống tiền đặt trước. Khi bản án tuyên, toà sẽ xác định ai chịu bao nhiêu án phí. Nếu bạn thắng toàn bộ, thường bạn không phải chịu án phí sơ thẩm và được trả lại khoản đã tạm ứng; bên thua chịu án phí. Nếu bạn thắng một phần, bạn chịu phần án phí tương ứng với phần yêu cầu bị bác, và khoản tạm ứng được đối trừ. Nếu bạn thua toàn bộ, khoản tạm ứng được chuyển thành án phí, có thể phải nộp thêm hoặc được trả lại phần dư.
Vì vậy con số trên thông báo nộp tạm ứng không phải là "giá" của vụ kiện. Nó cũng không phải tất cả chi phí bạn có thể bỏ ra: chi phí giám định, xem xét thẩm định tại chỗ, định giá, thù lao luật sư là những khoản riêng, có quy tắc riêng về ai ứng trước, ai chịu sau.
Ai phải nộp tạm ứng án phí sơ thẩm
Nguyên đơn. Người nộp đơn khởi kiện là người đầu tiên nhận thông báo nộp tạm ứng. Toà chỉ thụ lý khi nhận được biên lai thu tiền tạm ứng, trừ trường hợp người khởi kiện được miễn hoặc không phải nộp.
Bị đơn có yêu cầu phản tố. Bị đơn chỉ trả lời, phản bác yêu cầu của nguyên đơn thì không phải nộp gì. Nhưng nếu bị đơn đưa ra yêu cầu riêng đối với nguyên đơn, ví dụ đòi lại một khoản tiền hay đòi bồi thường, thì yêu cầu phản tố đó cũng phải nộp tạm ứng như một đơn khởi kiện.
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập. Người này tham gia vụ án vì quyền lợi của họ bị ảnh hưởng. Nếu họ chỉ trình bày ý kiến thì không phải nộp; nếu họ đưa ra yêu cầu riêng để toà giải quyết cùng vụ án thì phải nộp tạm ứng cho yêu cầu đó.
Người kháng cáo. Ở giai đoạn phúc thẩm có khoản tạm ứng án phí phúc thẩm, do người kháng cáo nộp. Phần này thuộc chuyện sau sơ thẩm, bài này chỉ nhắc để bạn biết đó là khoản khác.
Người yêu cầu giải quyết việc dân sự. Với việc dân sự (không có tranh chấp, ví dụ yêu cầu tuyên bố một người mất tích), khoản nộp trước gọi là tạm ứng lệ phí, không gọi là tạm ứng án phí. Nguyên lý tương tự nhưng văn bản gọi tên khác.
Nộp ở đâu, giữ gì, nộp cho ai xem
Tiền tạm ứng án phí không nộp cho thẩm phán, cũng không nộp vào tài khoản của toà. Theo quy định tố tụng dân sự, người nộp đóng tiền tại cơ quan thi hành án dân sự (hoặc qua các kênh thanh toán mà cơ quan này chấp nhận) rồi nộp biên lai cho toà. Bảng dưới gom các mốc bạn sẽ gặp; tên cơ quan cụ thể ghi trong thông báo của toà gửi cho bạn.
| Bước | Ai làm | Bạn cần có gì trong tay | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Toà ra thông báo nộp tạm ứng | Thẩm phán được phân công xem xét đơn | Bản thông báo ghi số tiền, nơi nộp, thời hạn | Đọc kỹ tên cơ quan thi hành án ghi trên thông báo, đừng nộp nhầm nơi |
| Nộp tiền | Bạn hoặc người được bạn nhờ | Thông báo của toà, giấy tờ tuỳ thân | Nộp trực tiếp hoặc theo kênh thanh toán được chấp nhận; giữ chứng từ gốc |
| Nhận biên lai | Cơ quan thi hành án dân sự | Biên lai thu tiền tạm ứng án phí | Kiểm tra họ tên, số tiền, tên vụ việc trên biên lai trước khi rời quầy |
| Nộp biên lai cho toà | Bạn | Biên lai (toà thường giữ bản gốc, bạn nên chụp lại) | Toà thụ lý kể từ ngày nhận biên lai |
| Nhận thông báo thụ lý | Toà gửi cho các bên | Thông báo thụ lý vụ án | Từ đây vụ án chính thức bắt đầu |
Thời hạn nộp biên lai và hậu quả khi chậm nộp có quy định riêng; hãy làm theo đúng thời hạn ghi trên thông báo. Nếu có lý do chính đáng khiến không nộp kịp, nên báo ngay cho toà bằng văn bản thay vì im lặng.
Số tiền tạm ứng được tính từ đâu
Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội là văn bản quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí, lệ phí toà án. Theo nguyên lý của văn bản này, tạm ứng án phí sơ thẩm được tính dựa trên loại vụ án và, với vụ án có yêu cầu về tiền hay tài sản, dựa trên giá trị mà người khởi kiện yêu cầu. Toà không tự đặt ra con số theo cảm tính; con số trên thông báo phải có căn cứ.
Vì tính theo yêu cầu, nên cách bạn viết yêu cầu trong đơn ảnh hưởng thẳng tới khoản tạm ứng. Người đòi một khoản nợ sẽ có tạm ứng khác người chỉ yêu cầu huỷ một hợp đồng mà không đòi tiền. Người yêu cầu cả gốc lẫn lãi sẽ có giá trị yêu cầu khác người chỉ đòi gốc. Đó là lý do khi viết đơn, bạn nên ghi rõ từng khoản yêu cầu và cách tính, tránh để toà phải đoán.
Khi giá trị tài sản tranh chấp chưa rõ, ví dụ đòi chia một mảnh đất chưa định giá, toà có thể tạm tính theo hướng văn bản quy định, rồi sau khi định giá xong thì án phí cuối cùng tính theo giá trị đã xác định. Lúc đó có thể phát sinh khoản phải nộp thêm hoặc được trả lại phần chênh. Ví dụ giả định: bạn tự ước giá trị tài sản thấp để nộp tạm ứng ít, nhưng kết quả định giá cao hơn nhiều; án phí cuối cùng vẫn tính theo giá trị định giá, không theo con số bạn ước.
Muốn biết mức cụ thể trước khi nộp đơn, bạn có thể đọc trực tiếp danh mục án phí trong văn bản đang có hiệu lực, hoặc hỏi bộ phận tiếp nhận đơn của toà. Cần đối chiếu văn bản hiện hành, vì quy định về án phí có thể được sửa đổi hoặc thay thế.
Những người không phải nộp tạm ứng
Người được miễn án phí. Người thuộc diện được miễn theo quy định (ví dụ trẻ em, cá nhân thuộc hộ nghèo, người lao động khởi kiện đòi tiền lương, trợ cấp, bảo hiểm xã hội) và đã có đơn đề nghị miễn kèm giấy tờ chứng minh, được toà chấp nhận, thì không phải nộp tạm ứng. Miễn không tự động: phải làm đơn.
Một số chủ thể khởi kiện vì lợi ích người khác hoặc lợi ích công. Văn bản về án phí có liệt kê những trường hợp không phải nộp tạm ứng, chẳng hạn cơ quan, tổ chức khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của người khác theo quy định. Đây là trường hợp đặc thù, người dân thường ít gặp.
Người chỉ trả lời yêu cầu. Bị đơn và người liên quan không có yêu cầu riêng thì không nộp gì ở đầu vụ án. Họ chỉ có thể phải chịu án phí ở cuối nếu bị toà buộc thực hiện nghĩa vụ.
Lỗi hay gặp khi nộp tạm ứng
Phần lớn rắc rối quanh tạm ứng án phí không đến từ số tiền mà từ giấy tờ và thời điểm. Một số lỗi lặp đi lặp lại ở người lần đầu khởi kiện:
- Nộp tiền xong nhưng giữ biên lai ở nhà, không mang nộp cho toà. Toà chỉ thụ lý khi nhận được biên lai; tiền đã nộp mà toà không biết thì hồ sơ vẫn đứng yên.
- Nhờ người khác nộp nhưng biên lai ghi sai tên người khởi kiện hoặc sai tên vụ việc. Nên kiểm tra ngay tại quầy, sửa lúc đó dễ hơn nhiều so với về sau.
- Đổi ý muốn đòi thêm một khoản sau khi đã nộp tạm ứng. Bổ sung yêu cầu vượt phạm vi ban đầu có thể phải nộp thêm tạm ứng cho phần tăng.
- Ngại thủ tục miễn nên cố vay mượn để nộp, trong khi mình thuộc diện được miễn. Nếu bạn thuộc hộ nghèo, cận nghèo hoặc kiện đòi lương, nên hỏi về miễn trước khi nộp.
- Làm mất biên lai. Biên lai là căn cứ để nhận lại tiền sau này; mất thì phải xin xác nhận lại, mất thời gian. Chụp lại và cất bản gốc cẩn thận nếu toà trả lại cho bạn.
- Nhầm thông báo giả. Tin nhắn hay cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền tạm ứng vào tài khoản cá nhân là dấu hiệu lừa đảo; toà không thu tiền theo cách đó.
Nếu có điều gì không rõ trên thông báo, cách an toàn nhất là đến bộ phận tiếp nhận đơn của chính toà đã ra thông báo để hỏi, mang theo bản thông báo gốc.
Số tiền tạm ứng đi về đâu khi vụ án kết thúc
Khi bản án hoặc quyết định có hiệu lực, phần quyết định về án phí sẽ ghi rõ khoản tạm ứng của từng người được xử lý ra sao: được khấu trừ vào án phí phải chịu, hay được trả lại, trả lại bao nhiêu. Người được trả lại thường làm thủ tục nhận tại cơ quan thi hành án dân sự nơi đã nộp, mang theo bản án hoặc quyết định, biên lai và giấy tờ tuỳ thân. Thủ tục cụ thể nên hỏi trực tiếp cơ quan này.
Nếu vụ án bị đình chỉ hoặc người khởi kiện rút đơn, việc tiền tạm ứng được trả lại hay không phụ thuộc vào lý do đình chỉ. Trong nhiều trường hợp tiền được trả lại; nhưng có trường hợp pháp luật cho phép sung khoản tạm ứng vào ngân sách, chẳng hạn khi nguyên đơn được triệu tập hợp lệ mà vắng mặt nhiều lần không có lý do. Vì vậy đừng coi tạm ứng là khoản "chắc chắn lấy lại được" nếu bạn bỏ dở vụ án giữa chừng.
Nếu bạn có cảm giác số tiền trên thông báo không đúng với yêu cầu của mình, hoặc phần xử lý án phí trong bản án không đúng nguyên lý, đó là chuyện có thể đặt câu hỏi với toà, và ở mức bản án thì có đường kháng cáo phần án phí. Những vụ có giá trị lớn hoặc phức tạp nên hỏi luật sư bạn tin cậy trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Nộp tạm ứng án phí xong thì toà có bắt buộc phải xử cho mình thắng không?
Không. Tạm ứng án phí chỉ là điều kiện để toà thụ lý và giải quyết yêu cầu, không liên quan đến việc yêu cầu đúng hay sai. Kết quả phụ thuộc vào chứng cứ và quy định pháp luật áp dụng cho vụ việc. Thua kiện thì khoản tạm ứng có thể được chuyển thành án phí bạn phải chịu.
Có thể nhờ người thân nộp tạm ứng án phí thay không?
Thông thường có thể nhờ người khác mang tiền đi nộp, miễn biên lai ghi đúng tên người có nghĩa vụ nộp và đúng vụ việc theo thông báo của toà. Sau đó biên lai phải được nộp cho toà. Nên kiểm tra thông tin trên biên lai ngay tại chỗ để tránh phải sửa lại.
Bị đơn có phải nộp tạm ứng án phí không?
Bị đơn không phải nộp nếu chỉ trả lời và phản bác yêu cầu của nguyên đơn. Bị đơn chỉ phải nộp tạm ứng khi đưa ra yêu cầu phản tố, tức là yêu cầu riêng đối với nguyên đơn để toà giải quyết cùng vụ án. Ở cuối vụ án, bị đơn có thể phải chịu án phí nếu bị buộc thực hiện nghĩa vụ.
Không đủ tiền nộp tạm ứng thì làm gì?
Trước hết xem mình có thuộc diện được miễn hoặc giảm án phí theo quy định hay không, ví dụ hộ nghèo, cận nghèo, người lao động đòi lương. Nếu thuộc diện đó, làm đơn đề nghị kèm giấy tờ chứng minh và nộp cùng đơn khởi kiện. Ngoài ra có thể tìm hiểu dịch vụ trợ giúp pháp lý của nhà nước dành cho một số nhóm người.
Toà gửi thông báo nộp tạm ứng qua tin nhắn có tin được không?
Hãy cẩn trọng. Thông báo nộp tạm ứng của toà là văn bản, tiền nộp tại cơ quan thi hành án dân sự hoặc kênh được cơ quan này chấp nhận, không chuyển vào tài khoản cá nhân. Nhận tin nhắn đòi chuyển tiền gấp thì gọi lại số tổng đài chính thức của toà hoặc đến trực tiếp để xác minh.
Tạm ứng án phí và lệ phí khác nhau thế nào?
Tạm ứng án phí áp dụng cho vụ án, tức là có tranh chấp giữa các bên. Tạm ứng lệ phí áp dụng cho việc dân sự, tức là yêu cầu toà công nhận hay tuyên bố một sự kiện pháp lý mà không có tranh chấp. Cả hai đều được quy định trong văn bản về án phí, lệ phí toà án.